PHẠM TUÂN – TỪ NGƯỜI LÍNH TRẺ ĐẾN NGƯỜI VIỆT NAM ĐẦU TIÊN BAY VÀO VŨ TRỤ

Có những người dành cả cuộc đời để đi qua những giới hạn. Với Phạm Tuân, đó là hành trình từ một người lính trẻ nhập ngũ đúng ngày Quốc khánh, trở thành phi công chiến đấu trên bầu trời Hà Nội, rồi sau đó là người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ. Cuộc đời ông gắn với những dấu mốc đặc biệt của lịch sử đất nước, nhưng phía sau những danh hiệu lớn lao ấy vẫn là hình ảnh một người lính giản dị, bắt đầu sự nghiệp của mình từ những ngày tháng chiến tranh.

Người lính nhập ngũ trong ngày Quốc khánh

Phạm Tuân sinh ngày 14/2/1947. Ngày 2/9/1965, khi cả nước kỷ niệm Quốc khánh, chàng trai trẻ Phạm Tuân lên đường nhập ngũ. Ông từng kể rằng ngày ấy mình chỉ nghĩ đơn giản rằng đất nước đang chiến đấu thì mình cũng đi theo đoàn quân, chưa từng nghĩ đến chuyện sau này sẽ trở thành phi công, trở thành Anh hùng hay một vị tướng.

Nhưng chính từ ngày nhập ngũ đặc biệt ấy, một hành trình đặc biệt đã bắt đầu.

Sau quá trình huấn luyện, Phạm Tuân được đào tạo trở thành phi công quân sự. Từ một người lính trẻ, ông bước lên buồng lái máy bay chiến đấu và tham gia những trận chiến ác liệt trên bầu trời trong những năm chiến tranh chống Mỹ.

Đêm 27/12/1972 – người phi công đối đầu B-52

Tháng 12/1972, Hà Nội và nhiều địa phương miền Bắc bước vào những ngày tháng khốc liệt của chiến dịch phòng không cuối năm.

Đêm 27/12/1972, trong một trận không chiến, phi công Phạm Tuân điều khiển máy bay MiG-21 và đối đầu với máy bay B-52 của Mỹ. Theo tài liệu lịch sử của Quân đội nhân dân Việt Nam, ông đã bắn rơi một chiếc B-52 từ trên không và trở về an toàn.

Chiến công ấy có ý nghĩa đặc biệt, bởi B-52 khi đó được xem là loại máy bay ném bom chiến lược rất mạnh. Việc một phi công Việt Nam trực tiếp đối đầu và bắn hạ B-52 trở thành một trong những dấu mốc nổi bật của cuộc chiến đấu bảo vệ bầu trời miền Bắc.

Năm 1973, Phạm Tuân được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Từ bầu trời chiến tranh, tên tuổi người phi công trẻ đã được biết đến rộng rãi. Nhưng con đường phía trước của ông vẫn còn một thử thách lớn hơn rất nhiều: bay ra ngoài Trái Đất.

Từ bầu trời Hà Nội đến khoảng không vũ trụ

Sau chiến tranh, Phạm Tuân được lựa chọn tham gia chương trình đào tạo phi công vũ trụ của Liên Xô. Để có thể thực hiện một chuyến bay vào vũ trụ, ông phải trải qua quá trình tuyển chọn và huấn luyện vô cùng khắt khe.

Không chỉ cần sức khỏe và khả năng điều khiển máy bay, các phi công vũ trụ còn phải làm quen với môi trường không trọng lượng, các tình huống khẩn cấp, những yêu cầu về khoa học và kỹ thuật.

Phạm Tuân thậm chí phải học cách nhận diện các chòm sao để có thể xác định phương hướng trong trường hợp hệ thống định vị gặp sự cố.

Sau khoảng một năm rưỡi chuẩn bị, ngày 23/7/1980, Phạm Tuân cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Vassilyevich Gorbatko bước lên tàu vũ trụ Soyuz 37.

Khoảnh khắc ấy, người lính từng chiến đấu trên bầu trời Việt Nam trở thành người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ, đồng thời là người châu Á đầu tiên thực hiện chuyến bay này.

Mang Tổ quốc lên vũ trụ

Có lẽ điều đặc biệt nhất trong hành trình của Phạm Tuân không chỉ nằm ở việc ông bay cao đến đâu, mà là những gì ông mang theo bên mình.

Trong hành trang lên vũ trụ, ông mang theo lá cờ Tổ quốc, ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, bản Tuyên ngôn Độc lập, Di chúc của Người và một nắm đất lấy từ Quảng trường Ba Đình lịch sử.

Đó không đơn thuần là những vật kỷ niệm.

Đó là quê hương.

Là đất nước mà ông từng chiến đấu để bảo vệ từ trên bầu trời.

Là nơi ông đã lên đường nhập ngũ đúng ngày Quốc khánh năm 1965.

Và giờ đây, ông mang những biểu tượng ấy vượt ra ngoài Trái Đất.

Trong không gian, con tàu chuyển động với tốc độ khoảng 8 km/giây và mất khoảng 90 phút để hoàn thành một vòng quanh Trái Đất. Ở độ cao ấy, những đường biên giới vốn rất rõ ràng trên bản đồ dưới mặt đất không còn hiện hữu.

Phạm Tuân nhìn xuống Trái Đất và thấy biển, núi, mây, những đường chân trời rực rỡ.

Nhưng mỗi khi con tàu bay qua Việt Nam, cảm xúc của người phi công lại đặc biệt hơn.

Ông từng chia sẻ rằng khi bay qua Tổ quốc, các đồng đội thường ưu tiên cho ông vị trí quan sát tốt nhất để có thể nhìn xuống và chụp ảnh Việt Nam.

Người từng hàng nghìn lần bay trên bầu trời quê hương giờ đây lại được nhìn Tổ quốc từ một khoảng cách hoàn toàn khác.

Và có lẽ cũng chính từ đó, ông có một cách nhìn rất khác về hai chữ quê hương.

Khi được hỏi quê ông ở đâu, ông từng nói rằng khi đã bước ra đủ xa, quê hương không chỉ là một vùng đất hay một quốc gia, mà rộng lớn hơn – đó là cả Trái Đất.

Tám ngày giữa vũ trụ

Chuyến bay của Phạm Tuân và Viktor Gorbatko kéo dài 8 ngày, thực hiện 142 vòng quanh Trái Đất.

Đằng sau những hình ảnh đẹp đẽ về một chuyến bay vào vũ trụ là vô số thử thách.

Trong môi trường không trọng lượng, cơ thể con người không còn hoạt động giống như trên mặt đất. Mọi thứ đều có thể lơ lửng. Khi ngủ, các phi công phải chui vào túi ngủ và cố định mình vào một vị trí.

Khi thực hiện các thí nghiệm, bản thân phi công cũng phải dùng dây cố định.

Phạm Tuân được giao thực hiện gần 40 thí nghiệm thuộc nhiều lĩnh vực như vật lý vũ trụ, y sinh học vũ trụ và luyện kim trong môi trường không trọng lượng.

Dù đã được huấn luyện kỹ càng, lần đầu tiên bước vào môi trường ấy vẫn là một trải nghiệm khó quên. Ông mất khoảng hai ngày để cơ thể thích nghi với trạng thái không trọng lượng.

Nhưng nguy hiểm nhất không phải lúc nào cũng là những điều có thể nhìn thấy.

Ngoài không gian, nhiệt độ giữa phía có Mặt Trời và phía khuất có thể chênh lệch rất lớn, cùng với bức xạ và bụi vũ trụ. Chỉ một sự cố xảy ra, hai nhà du hành cũng có thể không biết liệu mình có thể trở về Trái Đất an toàn hay không.

Vì thế, mỗi lần nhìn thấy Trái Đất, người phi công lại cảm thấy yên tâm hơn.

Bởi ở dưới kia là quê hương.

Là nơi có đồng đội, gia đình và những người đang chờ ông trở về.

Ngày Quốc khánh đặc biệt nhất

Sau tám ngày trong vũ trụ, Phạm Tuân trở về Trái Đất đúng vào dịp Quốc khánh 2/9/1980.

Ngày ông nhập ngũ cũng là ngày Quốc khánh.

Và 15 năm sau, ông trở về từ vũ trụ cũng vào những ngày đất nước đang kỷ niệm Quốc khánh.

Hai ngày 2/9 cách nhau 15 năm nhưng đánh dấu hai bước ngoặt trong cuộc đời người lính.

Năm 1965, ông là một chàng trai trẻ lên đường nhập ngũ, chưa biết tương lai sẽ đưa mình đi đâu.

Năm 1980, ông trở về sau chuyến bay lịch sử, trở thành người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ.

Từ sân bay Nội Bài về Hà Nội, hai bên đường đông kín người dân cầm cờ đỏ chào đón. Đó là một trong những cuộc đón tiếp đặc biệt nhất trong cuộc đời ông.

Người lính năm nào trở về giữa biển người.

Lần này, ông không trở về từ một trận không chiến.

Ông trở về từ vũ trụ.

Ba lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng

Sau chiến công bắn rơi B-52, Phạm Tuân được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1973.

Sau chuyến bay vào vũ trụ năm 1980, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động Việt Nam.

Cũng trong năm đó, Liên Xô phong tặng ông danh hiệu Anh hùng Liên Xô, kèm theo Huân chương Lenin.

Ông trở thành người Việt Nam duy nhất được phong tặng danh hiệu Anh hùng ở cả ba cấp độ đặc biệt ấy.

Nhưng điều đáng nhớ về Phạm Tuân có lẽ không chỉ nằm ở những danh hiệu.

Bởi từ một chàng trai nhập ngũ năm 1965 đến người phi công chiến đấu, rồi người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ, cuộc đời ông là một hành trình mà ở mỗi chặng đường đều có dấu ấn của lòng yêu nước, ý chí vượt qua giới hạn và tinh thần dấn thân của một người lính.

Từ một người lính đến biểu tượng của Việt Nam

Có một hình ảnh rất đẹp trong câu chuyện về Phạm Tuân: một người lính Việt Nam mang theo một nắm đất Ba Đình lên vũ trụ.

Đó là hình ảnh của một đất nước vừa bước qua chiến tranh nhưng đã bắt đầu vươn tới những chân trời mới.

Phạm Tuân từng chiến đấu trên bầu trời để bảo vệ đất nước.

Rồi ông bay ra ngoài bầu trời ấy để đưa hình ảnh Việt Nam đến với thế giới.

Từ mặt đất đến bầu trời.

Từ bầu trời đến vũ trụ.

Đó không chỉ là hành trình của một cá nhân.

Đó còn là hành trình của một thế hệ người Việt Nam đã đi qua chiến tranh bằng lòng dũng cảm và bước vào thời đại mới bằng khát vọng chinh phục những giới hạn chưa từng có.

Và có lẽ, điều đẹp nhất trong câu chuyện về Phạm Tuân là dù đã bay xa đến tận vũ trụ, nơi ông luôn hướng về vẫn là Trái Đất – nơi có Tổ quốc Việt Nam.

Từ một người lính nhập ngũ đúng ngày Quốc khánh, Phạm Tuân đã trở thành người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ.

Một đời người.

Một hành trình từ chiến tranh đến hòa bình.

Từ bầu trời Việt Nam đến khoảng không vũ trụ.

Và ở bất cứ nơi đâu, trong trái tim người phi công ấy vẫn có một nơi để trở về:

Tổ quốc.