Phạm Tuân – Từ người phi công bắn hạ B-52 đến người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ

Trong lịch sử Việt Nam hiện đại, Phạm Tuân là một nhân vật đặc biệt. Ông không chỉ là một phi công chiến đấu xuất sắc của Không quân Nhân dân Việt Nam, mà còn là người Việt Nam đầu tiên và cũng là người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ.

Từ những trận không chiến trên bầu trời miền Bắc đến chuyến bay lịch sử trên tàu vũ trụ Soyuz 37, cuộc đời Phạm Tuân là một hành trình đầy ấn tượng, gắn liền với những dấu mốc quan trọng của lịch sử Việt Nam trong thế kỷ XX

Phạm Tuân sinh ngày 14/2/1947 tại xã Quốc Tuấn, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Trong những năm đất nước chiến tranh, ông gia nhập Quân đội Nhân dân Việt Nam và được tuyển chọn đào tạo trở thành phi công quân sự. Sau thời gian học tập và huấn luyện, ông trở thành phi công của Trung đoàn Không quân Tiêm kích 921 "Sao Đỏ". Đây là một trong những đơn vị nòng cốt của Không quân Nhân dân Việt Nam trong nhiệm vụ bảo vệ vùng trời miền Bắc. Phạm Tuân được đào tạo để điều khiển máy bay MiG-21, loại tiêm kích siêu âm hiện đại được Liên Xô viện trợ cho Việt Nam.

Những trận không chiến trên bầu trời miền Bắc

Trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc, Không quân Nhân dân Việt Nam phải đối đầu với lực lượng không quân Mỹ có ưu thế rất lớn về số lượng máy bay, công nghệ và hỏa lực.

Các phi công Việt Nam phải thực hiện những chuyến bay đánh chặn trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm. Họ thường nhận lệnh từ sở chỉ huy mặt đất, tiếp cận đội hình máy bay Mỹ, thực hiện đòn tấn công trong thời gian rất ngắn rồi nhanh chóng thoát ly. Phạm Tuân đã tham gia nhiều trận không chiến và lập được những chiến công đáng chú ý.

Theo phía Việt Nam, ông đã bắn rơi 4 máy bay Mỹ trong các trận không chiến, trong đó có một chiếc B-52. Và chính chiến công với B-52 đã đưa tên tuổi Phạm Tuân trở thành một trong những phi công nổi tiếng nhất của Không quân Nhân dân Việt Nam.

Đêm 27/12/1972 và trận đánh B-52

Cuối năm 1972, Mỹ tiến hành chiến dịch không kích quy mô lớn bằng máy bay B-52 nhằm vào Hà Nội, Hải Phòng và một số khu vực miền Bắc. Chiến dịch kéo dài từ ngày 18 đến 29/12/1972 và thường được gọi là "Điện Biên Phủ trên không".

Trong đêm 27/12/1972, Phạm Tuân được lệnh cất cánh trên chiếc MiG-21 để đánh chặn đội hình B-52. Đây là nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm. B-52 là loại máy bay ném bom chiến lược khổng lồ, được bảo vệ bởi các máy bay tiêm kích và hệ thống tác chiến điện tử mạnh.

Theo hồi ức được phía Việt Nam công bố, Phạm Tuân đã tiếp cận đội hình B-52 dưới sự dẫn đường của sở chỉ huy. Khi có thời cơ, ông phóng tên lửa vào một chiếc B-52 và sau đó nhanh chóng thoát ly khỏi khu vực. Phía Việt Nam xác nhận chiếc B-52 này bị bắn rơi. Chiến công ấy có ý nghĩa đặc biệt về mặt tinh thần và tuyên truyền, bởi B-52 khi đó được xem là một trong những biểu tượng của sức mạnh không quân chiến lược Mỹ.

Chuyến bay lịch sử trên Soyuz 37

Điểm đáng chú ý trong câu chuyện của Phạm Tuân là ông không chỉ chiến đấu trên bầu trời mà còn tiếp tục bước sang một lĩnh vực hoàn toàn khác: chinh phục không gian.

Sau khi chiến tranh kết thúc, Phạm Tuân được lựa chọn tham gia chương trình hợp tác vũ trụ giữa Việt Nam và Liên Xô. Ông cùng một số ứng viên khác trải qua quá trình tuyển chọn và huấn luyện vô cùng khắt khe tại Liên Xô. Các bài huấn luyện bao gồm thể lực, kỹ thuật, sinh lý học, khả năng chịu đựng môi trường không trọng lực và nhiều nội dung chuyên môn khác.

Từ một phi công chiến đấu, Phạm Tuân phải làm quen với một thế giới hoàn toàn mới: tàu vũ trụ, quỹ đạo Trái Đất và môi trường không trọng lực. Ngày 23/7/1980, Phạm Tuân cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Gorbatko bắt đầu chuyến bay trên tàu vũ trụ Soyuz 37. Tàu được phóng từ sân bay vũ trụ Baikonur, đưa hai nhà du hành lên quỹ đạo Trái Đất. Từ thời khắc đó, Phạm Tuân trở thành:

• Người Việt Nam đầu tiên bay vào vũ trụ.

Trong chuyến bay, ông thực hiện nhiều nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, trong đó có các thí nghiệm liên quan đến tài nguyên thiên nhiên, quan sát Trái Đất và các nghiên cứu sinh học. Sau khoảng 8 ngày, tàu Soyuz 37 trở về Trái Đất. Một chàng trai Việt Nam từng cất cánh từ sân bay quân sự để bảo vệ bầu trời nay đã trở về sau khi hoàn thành một hành trình ngoài không gian.

Giá trị truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ

Câu chuyện của Phạm Tuân không chỉ nằm ở những danh hiệu hay những con số về chiến công. Điều đáng nhớ hơn là tinh thần học tập và khả năng thích nghi trước những nhiệm vụ tưởng như vượt quá giới hạn. Từ một người lính trẻ, ông từng bước trở thành phi công tiêm kích, rồi tiếp tục được lựa chọn để đào tạo thành nhà du hành vũ trụ. Hành trình ấy cho thấy rằng những giới hạn tưởng chừng rất lớn có thể được vượt qua bằng kỷ luật, kiến thức, sự rèn luyện và ý chí.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, đây vẫn là một thông điệp có giá trị: hãy dám học hỏi những điều mới, dám bước ra khỏi giới hạn quen thuộc và luôn chuẩn bị nghiêm túc cho cơ hội của mình