Phạm Văn Đồng – Người con đất Quảng, một đời vì nước.

Phạm Văn Đồng sinh ngày 1 tháng 3 năm 1906 trong một gia đình trí thức tại xã Đức Tân, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi, nay thuộc xã Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Quê hương ông là một vùng đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng.

Ông sinh ra trong thời kỳ đất nước đang chịu ách đô hộ của thực dân Pháp. Những năm tháng tuổi trẻ của ông vì thế cũng gắn với một xã hội nhiều biến động, khi khát vọng độc lập và tự do trở thành mong muốn lớn lao của nhiều người Việt Nam yêu nước.

Từ khi còn trẻ, Phạm Văn Đồng đã tham gia các hoạt động yêu nước. Năm 1925, ông bắt đầu tham gia phong trào yêu nước; năm 1926, ông sang Quảng Châu và tham gia lớp huấn luyện chính trị do Nguyễn Ái Quốc tổ chức. Đây là một bước ngoặt quan trọng trong quá trình hình thành con đường hoạt động cách mạng của ông. 

Khi đọc đến những năm tháng ấy, tôi không khỏi suy nghĩ về tuổi trẻ của mình. Ngày nay, tuổi trẻ của chúng tôi gắn với giảng đường, những giờ học, những kỳ thi, những dự định nghề nghiệp và những ước mơ cho tương lai. Còn với Phạm Văn Đồng và nhiều thanh niên cùng thế hệ, tuổi trẻ lại gắn với câu hỏi lớn về vận mệnh của dân tộc. Có lẽ, chính hoàn cảnh của đất nước đã khiến những người trẻ năm ấy sớm nhận ra rằng cuộc đời của mình không thể chỉ được tính bằng những ước mơ cá nhân. Con đường hoạt động cách mạng mà Phạm Văn Đồng lựa chọn không hề dễ dàng. Ông từng bị thực dân Pháp bắt và bị kết án tù. Những năm tháng tù đày là một thử thách lớn đối với một người trẻ. Nhưng sau những thử thách ấy, ông vẫn tiếp tục hoạt động cách mạng và đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng. Tìm hiểu về điều này, tôi nhận ra rằng lòng yêu nước không phải lúc nào cũng được thể hiện bằng những điều lớn lao. Đôi khi, đó là sự kiên định với một lựa chọn dù con đường phía trước đầy khó khăn.

Phạm Văn Đồng đã dành hơn 75 năm hoạt động cách mạng trong cuộc đời 94 năm của mình. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ đánh giá ông là một nhà lãnh đạo kiệt xuất, một nhân cách lớn và là người đã dành trọn cuộc đời cho nước, cho dân. Những con số ấy khiến tôi ấn tượng, nhưng điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn là hai chữ “trọn đời”. Một đời người dài hay ngắn có lẽ không chỉ được tính bằng số năm đã sống, mà còn bằng những gì người đó đã làm cho cộng đồng và đất nước. Một trong những dấu ấn nổi bật trong cuộc đời hoạt động của Phạm Văn Đồng là vai trò trên mặt trận ngoại giao. Năm 1954, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Hội nghị Genève về Đông Dương được tổ chức. Phái đoàn Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Văn Đồng làm Trưởng đoàn. Đây là một thời điểm đặc biệt của lịch sử Việt Nam. Trên chiến trường, quân và dân ta vừa giành được chiến thắng Điện Biên Phủ. Trên bàn đàm phán, những người đại diện cho Việt Nam phải đấu tranh để bảo vệ những lợi ích căn bản của dân tộc. Phạm Văn Đồng là người đứng đầu đoàn đàm phán Việt Nam tại Hội nghị Genève. Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, tại Hội nghị, ông kiên định với lập trường về việc chấm dứt chiến sự và giải quyết vấn đề Đông Dương trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ. Đồng thời, đoàn Việt Nam cũng phải vận dụng cách thức đấu tranh mềm dẻo, chủ động và linh hoạt trong một hội nghị có sự tham gia của nhiều cường quốc. Tôi nghĩ rằng đây là một trong những hình ảnh đẹp nhất về thế hệ những người đi trước: kiên định về mục tiêu nhưng linh hoạt trong cách thực hiện. Ngày 21 tháng 7 năm 1954, Hiệp định Genève về Đông Dương được ký kết. Hội nghị đã ghi nhận các quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam, Lào và Campuchia, trong đó có độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ.

Khi nhìn lại sự kiện ấy, tôi hiểu rằng để có một chữ “hòa bình” trên văn bản là cả một quá trình đấu tranh gian khổ của dân tộc. Và ở phía sau những dòng chữ lịch sử ấy là những con người đã mang trên vai trách nhiệm của cả đất nước. Sau năm 1954, đất nước vẫn chưa thống nhất. Miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng và đồng thời thực hiện nhiệm vụ chi viện cho miền Nam trong cuộc đấu tranh thống nhất đất nước. Trong giai đoạn đầy thử thách ấy, Phạm Văn Đồng đảm nhiệm nhiều trọng trách và giữ cương vị Thủ tướng Chính phủ trong nhiều năm. Ông cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước tham gia giải quyết những nhiệm vụ lớn của đất nước trong thời chiến cũng như thời kỳ xây dựng và phát triển. Những năm tháng ấy không chỉ là câu chuyện về một vị Thủ tướng. Đó còn là câu chuyện về một con người đã sống và làm việc trong một giai đoạn mà mỗi quyết định đều gắn với những vấn đề lớn của dân tộc. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ nhận định Phạm Văn Đồng là một nhà chính trị, nhà kinh tế, nhà văn hóa và nhà ngoại giao có nhiều đóng góp cho đất nước; ông đặc biệt coi trọng vai trò của văn hóa và giáo dục trong tiến trình cách mạng. Điều đó làm tôi nhận ra rằng một người lãnh đạo không chỉ cần bản lĩnh trước những biến động của thời cuộc mà còn cần nhìn xa hơn những khó khăn trước mắt, nghĩ đến tương lai của đất nước và con người.

Điều khiến tôi cảm thấy gần gũi nhất khi tìm hiểu về Phạm Văn Đồng chính là quê hương. Ông sinh ra ở Mộ Đức, Quảng Ngãi. Có thể với nhiều người, đó chỉ là một thông tin trong tiểu sử. Nhưng với tôi, đó là một điều đặc biệt. Bởi quê hương không chỉ là nơi ta sinh ra và lớn lên. Quê hương còn là nơi lưu giữ những câu chuyện về những người đã góp phần làm nên lịch sử. Khi tìm hiểu về Phạm Văn Đồng, tôi bắt đầu nhìn quê hương mình bằng một ánh mắt khác. Những vùng đất tưởng như quen thuộc bỗng trở nên có chiều sâu hơn khi tôi biết rằng từ nơi ấy đã có một người con bước ra, trải qua những năm tháng đầy biến động và dành phần lớn cuộc đời mình cho đất nước.

Năm 2026, nhân kỷ niệm 120 năm ngày sinh Phạm Văn Đồng, tỉnh Quảng Ngãi tổ chức nhiều hoạt động tưởng niệm, tuyên truyền và giáo dục truyền thống về cuộc đời, sự nghiệp của ông. Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Ngãi nhấn mạnh ông là người con ưu tú của quê hương, một nhà lãnh đạo có nhiều đóng góp cho Đảng, Nhà nước và dân tộc. Những hoạt động ấy khiến tôi nghĩ rằng việc nhớ về một nhân vật lịch sử không chỉ là nhắc lại quá khứ. Đó còn là cách một quê hương trao lại ký ức cho thế hệ sau.

Nếu chỉ nhìn Phạm Văn Đồng dưới góc độ một nhân vật lịch sử, tôi có thể ghi nhớ những năm sinh, năm mất, những chức vụ ông từng đảm nhiệm hay những sự kiện ông từng tham gia. Nhưng nếu nhìn ông bằng góc nhìn của một người trẻ hôm nay, tôi thấy một bài học khác. Đó là bài học về lý tưởng và trách nhiệm. Thế hệ của Phạm Văn Đồng đã sống trong những năm tháng đất nước phải đấu tranh để giành độc lập và thống nhất. Họ đã lựa chọn đặt lợi ích của dân tộc lên trên những lợi ích riêng. Còn thế hệ chúng tôi được sinh ra và lớn lên trong hòa bình. Chúng tôi không phải trải qua chiến tranh. Không phải đối mặt với những thử thách giống thế hệ trước. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng tôi không cần có lý tưởng. Lý tưởng của tuổi trẻ hôm nay có thể được thể hiện bằng những điều gần gũi hơn: học tập nghiêm túc, rèn luyện bản thân, sống có trách nhiệm với gia đình, cộng đồng, quê hương; biết trân trọng hòa bình và cố gắng đóng góp cho xã hội bằng chính khả năng của mình. Đối với một sinh viên, đôi khi trách nhiệm với đất nước bắt đầu từ việc rất nhỏ: học thật, làm thật, sống tử tế và không ngừng hoàn thiện bản thân. Bởi nếu thế hệ trước đã trao lại cho chúng tôi một đất nước hòa bình, thì thế hệ hôm nay phải có trách nhiệm làm cho đất nước ấy ngày càng tốt đẹp hơn.

Tôi từng nghĩ lịch sử là những câu chuyện đã xảy ra rất lâu và thuộc về một thế hệ khác. Nhưng khi tìm hiểu về Phạm Văn Đồng, tôi nhận ra lịch sử thực ra không ở đâu xa. Lịch sử có thể bắt đầu từ chính quê hương mình. Có thể bắt đầu từ một cái tên trên con đường ta đi qua mỗi ngày. Có thể bắt đầu từ một ngôi trường mang tên một người con của quê hương. Và cũng có thể bắt đầu từ câu hỏi rất đơn giản: “Người ấy đã sống như thế nào?” Phạm Văn Đồng đã sống qua 94 năm, trong đó hơn 75 năm gắn với hoạt động cách mạng. Cuộc đời ông đi qua những chặng đường quan trọng của dân tộc: từ những năm tháng đất nước còn mất độc lập, quá trình đấu tranh cách mạng, những năm tháng chiến tranh, đấu tranh ngoại giao đến công cuộc xây dựng đất nước. Có thể tôi không thể hiểu hết những điều mà thế hệ của ông từng trải qua. Nhưng tôi có thể biết ơn. Biết ơn bằng cách tìm hiểu lịch sử. Biết ơn bằng cách trân trọng hòa bình. Biết ơn bằng cách không quên những con người đã dành cả tuổi trẻ và cuộc đời cho đất nước. Và quan trọng hơn, biết ơn bằng cách sống có trách nhiệm với hiện tại.

Phạm Văn Đồng – người con của quê hương Quảng Ngãi – đã trở thành một nhân vật có dấu ấn sâu đậm trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XX. Từ một thanh niên sớm tham gia phong trào yêu nước, ông bước vào con đường cách mạng, trải qua tù đày, đảm nhiệm nhiều trọng trách và có những đóng góp quan trọng trên mặt trận ngoại giao, trong đó có Hội nghị Genève năm 1954. Sau đó, ông tiếp tục gắn bó với những nhiệm vụ lớn của đất nước trên cương vị Thủ tướng Chính phủ và nhiều trọng trách khác. Nhưng điều còn lại trong tôi sau khi tìm hiểu về ông không chỉ là những chức vụ hay những mốc lịch sử. Đó là hình ảnh một người con đất Quảng đã dành phần lớn cuộc đời cho đất nước. Tôi nghĩ, mỗi thế hệ đều có một cách riêng để yêu nước. Thế hệ của Phạm Văn Đồng đã cống hiến trong những năm tháng chiến tranh và đấu tranh giành độc lập, thống nhất. Còn chúng tôi – những người trẻ được sinh ra trong hòa bình – có trách nhiệm học tập, rèn luyện, sống tử tế, có lý tưởng và góp phần xây dựng quê hương, đất nước bằng những việc làm phù hợp với khả năng của mình. Bởi những gì thế hệ trước để lại không chỉ là một trang sử. Đó còn là một lời nhắn gửi. Rằng hòa bình cần được trân trọng. Lịch sử cần được ghi nhớ. Và tuổi trẻ cần biết mình đang đứng ở đâu trong dòng chảy của các thế hệ.

Với tôi, câu chuyện về Phạm Văn Đồng là một câu chuyện như thế – câu chuyện về một người con đất Quảng, một cuộc đời gắn với những năm tháng lớn lao của dân tộc và một bài học vẫn còn nguyên giá trị đối với tuổi trẻ hôm nay.