PHẠM VĂN HAI – NGƯỜI CHỈ HUY BIỆT ĐỘNG GIỮA LÒNG SÀI GÒN

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Văn Hai (1931–1966), bí danh Lam Sơn, là một cán bộ biệt động hoạt động lâu năm trên chiến trường Sài Gòn – Gia Định. Từ một thiếu niên làm liên lạc trong những ngày đầu kháng chiến chống Pháp, ông trưởng thành thành cán bộ chỉ huy Đội Biệt động 65, tham gia nhiều trận đánh trong nội thành và vùng ven Sài Gòn.

Cuộc đời ông chỉ kéo dài 34 năm, nhưng hơn hai thập niên trong số đó gắn với hoạt động cách mạng và chiến đấu.

Tuổi thơ nghèo khó và người liên lạc 14 tuổi

Phạm Văn Hai sinh năm 1931 tại làng Tân Hòa, tổng Dương Hòa Thượng, quận Gò Vấp, tỉnh Gia Định.

Ông lớn lên trong một gia đình nghèo. Cha và chú từng bị chính quyền thực dân Pháp bắt giam. Năm 12 tuổi, vì hoàn cảnh gia đình, ông phải bỏ học, vào làm thuê tại một hãng thủy tinh của người Hoa.

Chính tại môi trường lao động này, Phạm Văn Hai được một cán bộ cách mạng hoạt động bí mật tuyên truyền, giác ngộ.

Khoảng 14 tuổi, ông bắt đầu tham gia hoạt động chống Pháp với nhiệm vụ liên lạc viên.

Đó là bước khởi đầu cho một cuộc đời hoạt động bí mật kéo dài giữa một trong những chiến trường phức tạp nhất của cả nước.

Những năm đầu của lực lượng biệt động Sài Gòn

Năm 1947, Phạm Văn Hai tham gia Công tác Thành, lực lượng được xem là một trong những tiền thân của Biệt động Sài Gòn sau này.

Công việc của ông rất đa dạng: trinh sát, tham gia chống càn, đưa đón cơ sở cách mạng ra vào nội thành, cất giấu tài liệu và vũ khí, đồng thời bảo vệ cán bộ Việt Minh hoạt động bí mật trong khu vực do quân Pháp kiểm soát.

Đến tháng 11-1949, ông được điều về chiến đấu trong Tiểu đoàn Quyết tử 950 thuộc Đặc khu Sài Gòn – Chợ Lớn.

Ngày 8-6-1950, khi mới 19 tuổi, Phạm Văn Hai được kết nạp vào Đảng.

Từ người liên lạc thiếu niên năm nào, ông đã trở thành một chiến sĩ trực tiếp hoạt động giữa lòng đô thị.

Hơn 39 trận trong kháng chiến chống Pháp

Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, Phạm Văn Hai được ghi nhận tham gia hơn 39 trận đánh.

Những địa danh như bót Bôlô, quán cơm Cây Mai, Dépôt Chí Hòa, ngã năm Vĩnh Lộc gắn với quá trình chiến đấu của ông và đồng đội.

Nhưng trận đánh nổi bật nhất là cuộc tập kích kho bom Phú Thọ Hòa vào rạng sáng 1-6-1954.

Phú Thọ Hòa – trận đánh vang dội năm 1954

Kho Phú Thọ Hòa là một mục tiêu hậu cần quân sự quan trọng của quân Pháp ở khu vực Sài Gòn.

Trong trận tập kích rạng sáng ngày 1-6-1954, lực lượng ta đã đột nhập và phá hoại kho.

Theo tư liệu người dùng cung cấp, kết quả trận đánh được ghi nhận rất lớn: hơn 9.000 tấn bom đạn bị phá hủy, khoảng 10 triệu lít xăng bị đốt cháy, cùng thiệt hại đáng kể về nhân lực của phía Pháp.

Sau trận đánh, Tiểu đoàn Quyết tử 950 được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì.

Ba cán bộ trực tiếp chỉ huy trận đánh gồm Bùi Văn Ba, Phạm Văn Hai và Tạ Minh Dục được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất.

Đây trở thành một trong những dấu mốc nổi bật trong cuộc đời chiến đấu của Phạm Văn Hai.

Bí danh “Lam Sơn” và những năm hoạt động bí mật

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Phạm Văn Hai không tập kết ra Bắc mà được phân công ở lại miền Nam hoạt động.

Ông sử dụng bí danh Lam Sơn, hoạt động bán công khai và tiếp tục xây dựng cơ sở cách mạng trong nội thành.

Đến năm 1958, ông được giao tham gia xây dựng lực lượng bảo vệ khu vực xung quanh cơ quan Tỉnh ủy Gia Định.

Đây là giai đoạn đòi hỏi người cán bộ phải hoạt động đặc biệt thận trọng. Không chỉ chiến đấu, họ phải xây dựng cơ sở, giữ bí mật tổ chức và duy trì mạng lưới giữa những khu vực bị kiểm soát chặt chẽ.

Kinh nghiệm nhiều năm hoạt động nội thành giúp Phạm Văn Hai từng bước trở thành một cán bộ biệt động có năng lực tổ chức và chỉ huy.

Đội trưởng Đội Biệt động 65

Tháng 2-1962, Phạm Văn Hai được chuyển sang làm Đội trưởng Đội Biệt động 65 thuộc Đặc khu Sài Gòn – Gia Định.

Trong khoảng bốn năm, theo tư liệu, Đội Biệt động 65 do ông chỉ huy đã tiến hành hơn 30 trận đánh vào nhiều mục tiêu quân sự của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Các hoạt động được nhắc đến gồm những trận tại lộ 10, Bình Hưng Hòa, Trung An, Tân Thạnh Tây, khu vực Tân Sơn Nhất – Phú Thọ Hòa, cùng một số mục tiêu quan trọng khác.

Tên tuổi Phạm Văn Hai từ đây gắn chặt với lực lượng biệt động hoạt động giữa Sài Gòn – Gia Định.

Những trận đánh giữa lòng đô thị

Hoạt động biệt động khác với những trận đánh thông thường trên chiến trường rộng lớn.

Người chiến sĩ phải hòa mình vào đời sống đô thị, bí mật trinh sát mục tiêu, chuẩn bị phương tiện, vượt qua hệ thống kiểm soát và lựa chọn thời điểm hành động.

Theo tư liệu được cung cấp, lực lượng dưới quyền Phạm Văn Hai tham gia nhiều hoạt động đáng chú ý, trong đó có vụ nổ tại rạp Kinh Đô ngày 21-9-1963, các hoạt động phá hoại phương tiện và kho vũ khí, cũng như những trận đánh vào các mục tiêu quân sự trong khu vực Sài Gòn – Gia Định.

Đây là môi trường chiến đấu mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm lộ cả mạng lưới cơ sở.

Trận đánh tàu CARD

Một trong những sự kiện nổi bật được gắn với hoạt động của lực lượng biệt động thời kỳ này là vụ đánh tàu CARD tại khu vực Bạch Đằng ngày 2-5-1964.

Theo tư liệu người dùng cung cấp, đây là tàu vận tải quân sự Mỹ có trọng tải khoảng 16.500 tấn, chở phương tiện quân sự và máy bay.

Trận đánh trở thành một trong những sự kiện thường được nhắc đến khi nói về hoạt động biệt động tại Sài Gòn trong những năm đầu Mỹ tăng cường can thiệp quân sự vào miền Nam.

Với những hoạt động như vậy, lực lượng biệt động chứng minh khả năng tiến công ngay tại những khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt.

Được tuyên dương Anh hùng năm 1965

Giữa năm 1964, Phạm Văn Hai được cử về căn cứ tham dự huấn luyện. Sau đó ông được phân công tham gia Ban Chấp hành Khu Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng Việt Nam, phụ trách công tác quân sự.

Ngày 2-5-1965, ông được tặng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Nhì.

Ngày 5-5-1965, Phạm Văn Hai được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng.

Khi ấy ông mới khoảng 34 tuổi.

Từ cậu bé 14 tuổi làm liên lạc, Phạm Văn Hai đã trải qua gần hai thập niên hoạt động, chiến đấu và tổ chức lực lượng giữa Sài Gòn – Gia Định.

Hy sinh tại Củ Chi

Danh hiệu Anh hùng không đưa Phạm Văn Hai rời khỏi chiến trường.

Ông tiếp tục thực hiện nhiệm vụ.

Ngày 16-2-1966, Phạm Văn Hai hy sinh tại chiến trường Củ Chi.

Ông ra đi khi tuổi đời mới 34.

Một chi tiết đặc biệt trong tư liệu về ông là: Phạm Văn Hai không để lại một di ảnh nào cho hậu thế.

Bởi vậy, ký ức về người cán bộ biệt động ấy được lưu giữ chủ yếu qua hồ sơ, những trận đánh, lời kể của đồng đội và lịch sử của lực lượng mà ông từng gắn bó.

Một cuộc đời giữa lòng thành phố

Nếu tính từ khi bắt đầu làm liên lạc ở tuổi 14 đến khi hy sinh, Phạm Văn Hai đã dành khoảng hai thập niên cho hoạt động cách mạng.

Ông đi qua hai cuộc kháng chiến.

Từ Công tác Thành, Tiểu đoàn Quyết tử 950, trận Phú Thọ Hòa, những năm hoạt động với bí danh Lam Sơn, đến cương vị Đội trưởng Đội Biệt động 65, cuộc đời ông gắn đặc biệt sâu sắc với chiến trường Sài Gòn – Gia Định.

Ông được tặng Huân chương Quân công hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Nhất và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Không có một bức chân dung để các thế hệ sau nhìn thấy khuôn mặt người chiến sĩ ấy, nhưng những dấu mốc trong cuộc đời Phạm Văn Hai – Lam Sơn vẫn còn lại trong lịch sử hoạt động của lực lượng biệt động trên chiến trường Sài Gòn – Gia Định.