Phạm Văn Lái - Cánh chim trinh sát quả cảm và huyền thoại độc chiến giữa “cánh cửa thép” Xuân Lộc

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Văn Lái quê ở thôn Lý Nguyên, xã Quảng Châu, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Năm anh vừa tròn 16 tuổi, một biến cố đau thương đã ập xuống gia đình khi người chị gái ruột bị bom đạn của giặc Mỹ sát hại thảm khốc. Nỗi đau xé ruột mất đi người thân yêu đã chuyển hóa thành ngọn lửa căm thù giặc sâu sắc, sục sôi trong tâm khảm của người thiếu niên đất lửa. Tháng 5 năm 1972, gác lại mọi riêng tư, anh viết đơn tình nguyện xin nhập ngũ và được biên chế vào đội hình Đại đội 3, Tiểu đoàn 7 Công binh Quảng Bình. Đến tháng 10 năm 1973, nhờ tác phong nhanh nhẹn và tư chất thông minh, Phạm Văn Lái được điều chuyển sang đơn vị bộ binh thuộc Đại đội 9, Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 266, Sư đoàn 341 (Đoàn Sông Lam) để làm chiến sĩ liên lạc.

Tháng 2 năm 1975, lịch sử sang trang, Sư đoàn 341 nhận lệnh hành quân thần tốc từ Lệ Thủy (Quảng Bình) tiến thẳng vào Nam nhận nhiệm vụ chiến đấu tại mặt trận miền Đông Nam Bộ, nằm trong đội hình tác chiến đại quân của Quân đoàn 4. Tại đây, Sư đoàn 341 đã trực tiếp tham gia trận đánh quy mô lớn giải phóng thị xã Xuân Lộc – nơi bấy giờ được mệnh danh là “cánh cửa thép” trên phòng tuyến cuối cùng bảo vệ Sài Gòn, sào huyệt sống còn của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Trong trận quyết chiến chiến lược Xuân Lộc kéo dài suốt 12 ngày đêm khốc liệt (từ ngày 9 đến ngày 21 tháng 4 năm 1975), Phạm Văn Lái lúc này đã được giao trọng trách Tiểu đội phó trinh sát. Anh đã cùng các đồng đội trong Đại đội 9 bám sát từng tấc đất trận địa, giành giật với quân địch từng ngôi nhà, từng con hẻm, từng góc phố giữa mưa bom bão đạn.

Để hạn chế tối đa thương vong trước hỏa lực dày đặc của địch, Phạm Văn Lái cùng các chiến sĩ trong đơn vị đã chủ động chia nhỏ lực lượng thành từng tổ từ 3 đến 5 người nhằm dễ dàng vận động, yểm trợ chặt chẽ cho nhau chiến đấu. Vào ngày thứ hai của chiến dịch, tổ của Lái gồm 4 người đã bí mật luồn sâu, bất ngờ tập kích từ phía sau lưng địch rồi áp sát tấn công mãnh liệt. Bị đánh úp bất ngờ, quân địch hoảng loạn tháo chạy. Với tinh thần tiến công dũng mãnh, Phạm Văn Lái một mình một súng truy đuổi ráo riết và thọc quá sâu vào hệ thống chiến hào phức tạp của đối phương, đến mức anh không hề hay biết trong khoảnh khắc đó đơn vị của mình đã nhận lệnh chuyển hướng mũi tiến công sang trận địa khác.

Giữa trận tuyến mịt mù khói súng, Phạm Văn Lái nhận ra mình chỉ còn lại một mình độc chiến, trong khi khẩu tiểu liên AK trên tay đã cạn sạch đạn. Trong lằn ranh sinh tử, anh kiên định ý chí: “Còn một mình cũng đánh, tìm súng địch mà đánh”. Nhanh nhẹn thu gom được một khẩu súng trường AR15 còn đầy băng đạn cùng hai quả lựu đạn của binh lính địch bỏ lại, Lái nép mình quan sát. Phát hiện từ gốc cây cao su bên cạnh có 3 tên địch đang dò dẫm tiến lại gần, anh giữ cái đầu lạnh, im lặng chờ chúng bước vào tầm nổ tối ưu rồi bất ngờ tung lựu đạn. Một tên chết ngay tại chỗ, một tên trúng mảnh bị thương nặng, tên còn lại hốt hoảng quay đầu bỏ chạy; anh lập tức cầm súng truy kích và bắn hạ gục tên đang tháo chạy. Với khẩu AR15 vừa đoạt được, Lái tiếp tục nổ súng chính xác tiêu diệt thêm 3 tên địch khác và bắn bị thương một tên, khiến những tên còn lại hoảng sợ dạt mạnh về phía sau. Đêm hôm đó, một mình người chiến sĩ trinh sát kiên trung bám trụ lại giữa lòng chiến hào của địch. Suốt đêm ròng, anh chỉ uống vài ngụm nước từ chiếc bi đông gối đầu giường, dù bụng đói lả và kiệt sức, anh vẫn quyết tâm ôm súng giữ vững trận địa.

Sáng ngày thứ ba của trận đánh, giữa làn sương sớm, Phạm Văn Lái may mắn bắt liên lạc được với một tổ du kích địa phương gồm 3 đồng chí với đầy đủ vũ khí, đạn dược, trong đó có cả một khẩu súng chống tăng B40. Ngay lập tức, họ lập thành một tiểu đội chiến đấu mới do Lái trực tiếp chỉ huy. Cả tổ đã kiên cường, bám trụ trận địa đánh trả quyết liệt một đại đội địch đang điên cuồng tràn lên hòng tái chiếm lại tuyến chiến hào. Với khẩu B40 trong tay, Lái cùng các chiến sĩ du kích bình tĩnh, gan góc đợi bộ binh quân dịch tiến vào thật gần mới đồng loạt phát hỏa. Hàng chục lính địch bị luồng đạn B40 thiêu rụi, số sống sót hoảng loạn dẫm đạp lên nhau tháo lui. Tuy nhiên, ngay trong khoảnh khắc giao tranh ác liệt ấy, một mảnh đạn M79 của địch đã găm phập vào cánh tay trái của Lái, khiến máu tuôn ra xối xả.

Đến trưa ngày hôm đó, cánh quân ứng cứu của đơn vị anh đã kịp thời tiếp cận trận địa. Lúc này, do mất quá nhiều máu từ vết thương sâu, Phạm Văn Lái đã ngất lịm đi và nhanh chóng được đồng đội cáng về trạm phẫu thuật tiền phương của Trung đoàn 266. Tính tổng cộng trong suốt hai ngày đêm độc chiến độc lập tại mặt trận Xuân Lộc, một mình cá nhân Phạm Văn Lái đã kiên cường tiêu diệt 31 quân địch, bắn bị thương hàng chục tên khác.

Chiến công của anh cùng tập thể đơn vị đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đánh chiếm và bảo vệ vững chắc trận địa cửa ngõ, trở thành một biểu tượng ngời sáng về tinh thần chiến đấu kiên cường, mưu trí và táo bạo của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ghi nhận chiến công đặc biệt xuất sắc đó, ngày 20 tháng 10 năm 1976, khi vừa tròn 24 tuổi, Phạm Văn Lái đã vinh dự được Chủ tịch nước tuyên dương công trạng và phong tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Anh chính thức trở thành người lính bộ binh đầu tiên bước vào ngôi đền huyền thoại anh hùng của Sư đoàn 341 Sông Lam anh hùng.