PHẠM VĂN NGÔN – NGƯỜI CHÍ SĨ HY SINH THẦM LẶNG VÌ YÊN THẾ VÀ NGHĨA LỚN
Phạm Văn Ngôn, còn gọi là Phạm Ngôn, hiệu Tùng Nham, sinh năm 1881 tại thôn Yên Nội, huyện La Sơn, tỉnh Hà Tĩnh (nay thuộc xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ). Ông sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước, sớm tham gia phong trào chống thực dân Pháp ở Nghệ Tĩnh đầu thế kỷ XX.
Tháng 12 năm 1906, khi Phan Bội Châu từ Nhật trở về nước và vào căn cứ Phồn Xương gặp Hoàng Hoa Thám, hai nhà yêu nước đã thống nhất chủ trương lập một “Đồn điền Tú Nghệ” tại Yên Thế. Đây được dự định là nơi ẩn náu, tập hợp lực lượng cho các nhà cách mạng xuất thân từ Nghệ An, Hà Tĩnh. Phạm Văn Ngôn là một trong những người trực tiếp tham gia tổ chức và thực hiện chủ trương này.
Năm 1907, thực dân Pháp tiến hành đàn áp khốc liệt phong trào yêu nước ở Nghệ Tĩnh. Trước tình thế nguy cấp, Phạm Văn Ngôn đã đưa một số đồng chí ra Yên Thế ẩn náu tại đồn điền Tú Nghệ, chờ thời cơ phối hợp với nghĩa quân Hoàng Hoa Thám.
Đầu năm 1909, nhận thấy âm mưu của thực dân Pháp chuẩn bị tấn công căn cứ Yên Thế ngày càng rõ rệt, Phạm Văn Ngôn trở về Hà Tĩnh với ý định vận động binh lính nổi dậy, phối hợp tác chiến cùng nghĩa quân Đề Thám. Tuy nhiên, do thiếu kinh phí và lực lượng, việc xây dựng đồn điền Tú Nghệ không thành. Những cuộc nổi dậy phối hợp ở Nghệ An cũng lần lượt thất bại.
Trong một cuộc hội họp của các nhà cách mạng, quân Pháp bất ngờ bao vây. Phạm Văn Ngôn cùng các đồng chí chống trả quyết liệt nhưng cuối cùng bị bắt. Ông bị tra tấn dã man, bị đánh gãy răng, thân thể bầm dập, song vẫn giữ vững khí tiết, không khai báo.
Bị giải về giam tại nhà lao Đà Nẵng, Phạm Văn Ngôn cùng nhiều đồng chí khác, trong đó có em ruột là Phạm Văn Thản, chờ ngày bị đày ra Côn Đảo. Trong ngục tù, ông luôn thể hiện tinh thần bất khuất, sẵn sàng che chở cho những người đồng chí yếu đau khi bị cai ngục đàn áp.
Phạm Văn Ngôn đã hy sinh trong nhà tù Đà Nẵng, không rõ chính xác năm mất. Theo bài “Văn tế anh” của em trai ông là Phạm Văn Thản, ông qua đời khi mới khoảng 35 tuổi, hiến trọn cuộc đời ngắn ngủi cho sự nghiệp cứu nước, trước khi kịp ra đến Côn Đảo.
Cuộc đời Phạm Văn Ngôn tuy ngắn ngủi nhưng là biểu tượng của lòng trung nghĩa, sự kiên cường và tinh thần hy sinh thầm lặng. Ông thuộc lớp chí sĩ vô danh mà lịch sử không luôn ghi đủ tên tuổi, nhưng chính họ đã góp phần làm nên sức sống bền bỉ của phong trào yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX.
