Phạm Văn Thương – Người đặt nền móng cho Đại đội 240 Biên Hòa

Tháng 7-1961, chiến trường miền Đông Nam Bộ bước vào một giai đoạn mới. Sau khi tỉnh Thủ Biên được tách thành các tỉnh Biên Hòa, Thủ Dầu Một và Phước Thành, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng lại lực lượng vũ trang phù hợp với tình hình từng địa bàn.

Từ lực lượng Đại đội 380 của tỉnh Thủ Biên, một bộ phận được chuyển về xây dựng lực lượng vũ trang tỉnh Biên Hòa. Đại đội 240 Biên Hòa, thường gọi tắt là C240, được thành lập trong hoàn cảnh đó.

Phạm Văn Thương được giao nhiệm vụ làm Đại đội trưởng. Ban chỉ huy còn có Nguyễn Văn Bảo làm Đại đội phó và Nguyễn Văn Bé làm Chính trị viên.

Các tài liệu lịch sử địa phương ghi quân số ban đầu của đơn vị khoảng 40-42 cán bộ, chiến sĩ, tổ chức thành hai trung đội thiếu. Địa bàn đóng quân và hoạt động chủ yếu là khu Lòng Chảo của huyện Nhơn Trạch, trải rộng qua những vùng như Phước Thọ, Phước Long.

Đây là địa bàn có địa hình rất phức tạp. Sông, rạch, rừng và những vùng đất trũng đan xen nhau, đồng thời nằm gần các tuyến giao thông quan trọng. Lòng Chảo Nhơn Trạch cũng có mối liên hệ với khu vực Rừng Sác và hệ thống căn cứ, địa đạo của lực lượng cách mạng.

Trong những ngày đầu, nhiệm vụ của Phạm Văn Thương và Ban chỉ huy C240 không chỉ là chiến đấu. Đơn vị phải vừa xây dựng lực lượng, tuyên truyền vận động quần chúng, tuyển thêm thanh niên, xây dựng cơ sở cách mạng, vừa tổ chức chiến đấu bảo vệ cán bộ và phong trào địa phương.

Vũ khí và quân số ban đầu đều hạn chế. Trong khi đó, lực lượng đối phương có hệ thống đồn bốt, bảo an, dân vệ và các lực lượng cơ động. C240 phải dựa vào địa hình, sự che chở của nhân dân và cách đánh phù hợp với từng địa bàn.

Theo hồi ức của Phạm Văn Thương được Báo Đồng Nai ghi lại, chỉ trong khoảng ba tháng sau khi thành lập, nhờ công tác vận động và tuyển quân, quân số C240 đã tăng lên hơn 100 tay súng.

Sự phát triển nhanh chóng ấy giúp C240 từng bước chuyển từ một đơn vị nhỏ thành lực lượng vũ trang nòng cốt của tỉnh Biên Hòa trên các địa bàn Biên Hòa, Long Thành và Nhơn Trạch.

Một trong những cách đánh được đơn vị chú trọng là kết hợp quân sự với binh vận. Khi đối phương đóng quân trong những đồn bốt mà phần lớn binh lính là người địa phương, C240 tìm cách vận động họ rời bỏ vị trí, hạn chế những trận đánh gây thương vong không cần thiết.

Ngày 2-2-1964, C240 phối hợp với bộ đội huyện Vĩnh Cửu và du kích địa phương bao vây đồn Trị An. Lực lượng bên ngoài tổ chức đào công sự áp sát, trong khi cơ sở bên trong vận động thân nhân của binh sĩ cùng nhân dân kéo đến bao vây, kêu gọi binh lính trong đồn trở về với gia đình.

Cuộc bao vây kéo dài nhiều giờ. Đến khoảng nửa đêm, một số binh lính trong đồn tìm cách ra hàng, trong khi những người khác tìm đường tháo chạy. Trận đánh này cho thấy cách C240 kết hợp giữa sức ép quân sự và công tác vận động binh lính đối phương.

Trong những năm sau đó, C240 tiếp tục bám địa bàn Long Thành - Nhơn Trạch, tham gia chống các cuộc càn quét, phá hệ thống đồn bốt và phối hợp với lực lượng chủ lực trong nhiều chiến dịch.

Tháng 10-1972, từ nền tảng lực lượng được xây dựng trong hơn một thập niên, Đại đội 240 được phát triển thành Tiểu đoàn 240. Đơn vị tiếp tục hoạt động trên chiến trường Biên Hòa - Long Thành - Nhơn Trạch cho đến những ngày cuối tháng 4-1975.

Đối với Phạm Văn Thương, những năm làm Đại đội trưởng C240 là giai đoạn đặt nền móng cho một đơn vị sau này trở thành Tiểu đoàn 240 của tỉnh Biên Hòa. Từ vài chục cán bộ, chiến sĩ ban đầu, đơn vị đã trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu và bám trụ lâu dài trên chính vùng đất Long Thành - Nhơn Trạch.

Nhìn lại lịch sử Tiểu đoàn 240, câu chuyện của Phạm Văn Thương nằm ở những ngày đầu tiên: khi đơn vị chưa có tên tuổi lớn, quân số còn ít và nhiệm vụ trước mắt đầy khó khăn. Chính từ giai đoạn ấy, một lực lượng vũ trang địa phương đã được hình thành và duy trì chiến đấu suốt những năm tiếp theo.