Phạm Xuân Ẩn: 20 năm sống giữa lòng địch và những chiến công thay đổi lịch sử
Phạm Xuân Ẩn (1927 – 2006) là một nhà tình báo chiến lược huyền thoại của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Cuộc đời hoạt động biệt lập của ông ly kỳ và cân não đến mức các sử gia phương Tây phải ca ngợi ông bằng những danh xưng như "Điệp viên hoàn hảo" hay "Người thách thức mọi trí tưởng tượng". Suốt hơn hai mươi năm sống ngay trong hang hùm, ông không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc mà còn trở thành một nhà báo tài ba, một người bạn được cả hai bên chiến tuyến nể trọng.
Hành trình xây dựng vỏ bọc độc nhất vô nhị
Để có thể thâm nhập sâu vào bộ máy chiến tranh của đối phương, Phạm Xuân Ẩn đã được tổ chức chuẩn bị một kế hoạch vô cùng bài bản. Năm 1957, ông được cử sang Mỹ du học ngành báo chí tại bang California. Chuyến đi này giúp ông sử dụng tiếng Anh thành thạo như người bản xứ, thấu hiểu sâu sắc tư duy, văn hóa và cách làm việc của người Mỹ.
Khi trở về nước vào năm 1959, ông làm việc cho hãng tin Reuters (Anh) và sau đó trở thành phóng viên chính thức của tạp chí danh tiếng Time (Mỹ). Ông là người Việt Nam đầu tiên và duy nhất thời bấy giờ đạt được vị trí danh giá này. Danh hiệu nhà báo quốc tế chính là chiếc "hộ chiếu quyền lực" giúp ông đi lại tự do, tiếp cận các cơ quan đầu não và các vùng chiến sự một cách hoàn toàn hợp pháp.
Bậc thầy giao tiếp giữa trung tâm quyền lực
Với tính cách phóng khoáng, trí thông minh xuất chúng và khiếu hài hước tự nhiên, Phạm Xuân Ẩn đã biến mình thành tâm điểm của giới truyền thông và chính trị Sài Gòn. Ông kết bạn với tất cả mọi người, từ các tướng lĩnh cao cấp, các chính khách, cho đến các nhân viên tình báo cấp cao của CIA. Đỉnh cao của nghệ thuật tình báo ở Phạm Xuân Ẩn là ông không bao giờ phải lục lọi ngăn kéo hay ăn cắp tài liệu.
Ngược lại, do quý mến và tin tưởng vào tài phân tích thời cuộc của ông, các quan chức Mỹ và chính quyền Sài Gòn thường xuyên chủ động mang tài liệu mật đến gặp ông để thảo luận, xin ý kiến. Nhờ vậy, ông giống như một chiếc "camera giấu kín" đặt ngay tại trung tâm đầu não của địch, nắm bắt mọi biến động chính trị và quân sự nhanh hơn bất kỳ ai.
Những chiến công thầm lặng làm thay đổi lịch sử
Những thông tin và tài liệu mà Phạm Xuân Ẩn gửi về chiến khu có độ chính xác tuyệt đối, giúp quân ta tránh được những tổn thất máu xương và đưa ra những quyết sách mang tính bước ngoặt. Ông đã dịch và gửi về căn cứ nguyên bản các chiến lược quân sự tối mật của Mỹ như "Chiến tranh đặc biệt" và "Chiến tranh cục bộ" ngay khi chúng vừa được phê duyệt.
Chính những báo cáo chi tiết của ông về kế hoạch càn quét bằng máy bay trực thăng và xe bọc thép đã giúp quân ta chủ động chuẩn bị để làm nên chiến thắng Ấp Bắc vang dội năm 1963. Về sau, các kế hoạch tác chiến quan trọng trong chiến dịch Tết Mậu Thân 1968 và Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975 cũng được ông chuyển đi kịp thời, góp công lớn vào ngày vui đại thắng của dân tộc.
Nghệ thuật chuyển tin ly kỳ và tinh thần nhân văn cao cả
Sống giữa vòng vây của mật vụ, mỗi bước đi của Phạm Xuân Ẩn đều đối mặt với tử thần. Ông đã chuyển hàng ngàn tài liệu và cuộn phim mật bằng những cách không ai ngờ tới như giấu vào bên trong những chiếc chả giò (nem rán), lõi thuốc lá hoặc giỏ xách đi chợ. Hằng ngày, ông dẫn con chó béc-giê to lớn của mình đi dạo qua các quán cà phê để khéo léo bàn giao tài liệu cho người giao liên gan dạ Nguyễn Thị Ba. Mạng lưới này đã hoạt động trơn tru suốt hơn hai thập kỷ mà không một lần bị lộ.
Sau ngày 30/4/1975, thân phận thật của ông được công khai khiến toàn bộ giới chức Mỹ và chính quyền cũ bàng hoàng. Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và phong hàm Thiếu tướng. Đáng quý hơn cả, ngay trong giờ phút hỗn loạn cuối cùng của cuộc chiến, ông đã mạo hiểm giúp đỡ một số người bạn ở bên kia chiến tuyến (những người không có nợ máu với nhân dân) được lên máy bay di tản an toàn.
Đối với ông, nhiệm vụ với Tổ quốc là thiêng liêng, nhưng tình nghĩa bạn bè giữa con người với con người vẫn phải vẹn nguyên. Ông qua đời năm 2006, để lại một biểu tượng vĩ đại về một nhà tình báo tài ba, một nhân cách lớn sống mãi trong lòng nhân dân và lịch sử thế giới.
