Phạm Xuân Ẩn

Dường như không có một lúc nào dễ dàng trong đời ông Ẩn. “Giai đoạn nào gay go nhất trong đời”, bà Hải hỏi, vì biết rằng muốn viết về một cao trào nào đó thì được còn viết về cả cuộc đời ông Ẩn là một điều khó thực hiện. Ông ngẫm nghĩ như rà soát nhanh lại đời mình và bảo: “Nhỏ tới lớn, lúc nào cũng gay go hết”.

Trong rất nhiều cuộc trò chuyện, bà Hải có lần hỏi Phạm Xuân Ẩn vì sao ông chọn nghề báo và giữa nghề báo với công việc tình báo, hai cái đó liên quan thế nào? Ông giải thích nghề báo là một bình phong hoạt động, nói theo kiểu nghề nghiệp của tình báo, nhưng nghề báo đối với ông không phải cái vỏ, không là sự đội lốt trá hình, không phải sự ngụy trang bên ngoài. Phải thực sự sống bằng nghề đó một cách trong sạch, sống mãn đời nghề mới mong tiếp cận được mọi điều. Đó là cả một nghệ thuật sống.

Ông bảo thật ra làm báo rất dễ bị theo dõi, vì báo chí thời đó bị cảnh sát theo dõi dữ lắm. Cách cả cây số có mùi nó rồi. Cứ nghi là chắc. Nó chuyên phủ định, negative, moi móc cái tiêu cực. Xã hội lúc đó giàu và quyền thế áp bức dân nghèo. Nghề báo cần đổ cái tiêu cực của đám quyền thế đó ra. Ông còn kể nhiều chuyện của cán bộ ta coi bình phong chỉ là thứ nghề giả tạo mà không giỏi thật sự, “chết như không”.

Thời kỳ làm báo, ông Ẩn có nhiều “tít” vô cùng vì ông thạo rất nhiều thứ. Bạn bè gọi ông là “chuyên viên đảo chính” vì chuyên viết về các cuộc đảo chính, quân sự; là “tiến sĩ cách mạng” vì viết về thay đổi thời cuộc; là “giảng viên sinh lý, giáo sư sexology” vì hay viết về các cô gái điếm, vũ nữ; là “bác sĩ chó” vì biết chữa bệnh cho chó của các bà bạn đầm. Phạm Xuân Ẩn là nhà báo Việt Nam duy nhất được dự các buổi thuyết trình hạn chế của phái bộ Mỹ.