Phạm Xuân Ẩn

Tình báo được xem là lực lượng tối quan trọng trong tất cả các cuộc chiến. Những điệp viên xuất sắc đôi khi đáng giá ngang cả một đội quân. Tình báo luôn là nơi lưu giữ những bí ẩn của mỗi cuộc chiến với những bi hùng của lịch sử, họ là những anh hùng đồng thời cũng là ẩn số. Và trong bài viết này hãy cùng khám phá về một con người đã chiến đấu trên mặt trận đầy thầm lặng ấy, cuộc đời ấy đầy sự bí ẩn cũng như vô cùng phong phú. Đến nỗi những sách, báo viết về ông cũng chỉ như ánh đèn flash, chỉ lóe sáng lên một vài khoảnh khác. Người đã sống hai cuộc đời. Ông là Tướng tình báo chiến lược Phạm Xuân Ẩn.

Phạm Xuân Ẩn (12 tháng 9 năm 1927 – 20 tháng 9 năm 2006), tên khai sinh là Phạm Văn Thành. tại xã Bình Trước, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai. Quê gốc của ông ở tỉnh Hải Dương (nay là Thành phố Hải Phòng). Trong gia đình một viên chức cao cấp của chính quyền thuộc địa. Thời niên thiếu, ông sống tại Sài Gòn, sau chuyển về Cần Thơ học Trường Trung học phổ thông Cần Thơ. Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám nổ ra, ông bỏ học và tham gia tổ chức Thanh niên Tiền phong, sau đó học một khóa huấn luyện của Việt Minh về công tác tuyên truyền.
Hơn 23 năm sống trong lòng địch, lấy được 498 tài liệu tối mật trong số đó có những tài liệu mà Bộ Tổng tham mưu ngụy chưa coi, đã có ở trên bàn tướng Giáp; liên quan đến chiến lược chiến tranh cục bộ, phục vụ chiến thuật cho Mậu Thân 1968, chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh,...

Người từng khiến Bác Hồ xúc động vì đọc tài liệu sống động đến mức như đang ở ngay trung tâm New York.

Phạm Xuân Ẩn là một người Cộng sản, nhưng là Cộng sản thân Mỹ. Giữa bối cảnh Việt Nam đầy biến động sau 1975, profile của ông từng khiến chính những người cùng đứng trong hàng ngũ quân đội dè chừng, nghi ngờ liệu Ẩn có phải điệp viên hai mang.

Trở thành nhân viên dịch thuật tại Bộ tổng tham mưu chính quyền Việt Nam Cộng hòa (VNCH),

tham dự vào việc thành lập những sư đoàn đầu tiên do Mỹ tuyển chọn và đào tạo, sang Mỹ du học 2 năm ngành Báo chí,

sau khi về nước, hành nghề báo chí từ Việt Tấn xã thời Ngô Đình Diệm, cho tới làm phóng viên cho các hãng tin nước ngoài tại Việt Nam như Time, Reuters,...vỏ bọc của ông hoàn hảo đến mức khiến cả những người bạn Mỹ và một số người từ phía ta hoài nghi, bởi tại sao một tri thức giỏi và có lối sống theo “kiểu Mỹ” lại có thể đứng trong tổ chức chặt chẽ của Quân đội Nhân dân, trong ngành tình báo đầy hiểm nguy?

 Chính chất Việt điển hình, lí tưởng cao đẹp ấy đã trở thành chiếc mỏ neo vững chắc cho cuộc đời hoạt động tình báo gian truân: "Nền hòa bình mà tôi chiến đấu để giành lấy có thể khiến đất nước này què quặt, nhưng chiến tranh thì có thể giết chết xứ sở này".

Một Át chủ bài từ phía Bắc Việt, góp phần không nhỏ vào thất bại của Đế quốc Mỹ tại miền Nam Việt Nam nhưng cũng được coi là biểu tượng của hữu nghị Việt – Mỹ, vẫn được đa phần những người bạn từ phía kẻ thù yêu mến, trở lại Việt Nam tìm gặp dù biết sự thật ông là một điệp viên.

Tất nhiên họ tới đây không chỉ vì tình cảm cá nhân, vì tò mò cuộc đời hai sự thật, sâu xa hơn, họ muốn hiểu tại sao người Mỹ lại thua trong cuộc chiến. Câu trả lời từ người từng là nhà báo lừng danh của chế độ Sài Gòn - đồng thời là sỹ quan tình báo mang quân hàm Thiếu tướng trong Quân đội Nhân dân Việt Nam cũng thật đơn giản, rằng: Mỹ là một quốc gia tươi đẹp, với những con người dễ mến, họ chỉ không học thuộc lịch sử Việt Nam thôi.