PHẠM XUÂN ẨN – ĐIỆP VIÊN HOÀN HẢO GIỮA LÒNG ĐỐI PHƯƠNG

Trong lịch sử tình báo thế giới, hiếm có nhân vật nào đặc biệt như Phạm Xuân Ẩn. Ông vừa là một nhà báo nổi tiếng làm việc cho các hãng thông tấn phương Tây, vừa là một chiến sĩ tình báo chiến lược hoạt động bí mật suốt hơn hai thập kỷ ngay trong trung tâm quyền lực của chính quyền Sài Gòn và Mỹ. Cuộc đời ông là câu chuyện về lòng yêu nước, trí tuệ, sự kiên nhẫn và khả năng hoạt động bí mật gần như hoàn hảo.

Phạm Xuân Ẩn tên khai sinh là Phạm Văn Thành, sinh ngày 12 tháng 9 năm 1927 tại Biên Hòa. Sinh ra trong một gia đình trí thức, ông được học hành đầy đủ và sớm tiếp xúc với nền giáo dục phương Tây.

Năm 1945, khi Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, chàng thanh niên Phạm Xuân Ẩn đã tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong và đi theo con đường cách mạng. Những năm đầu hoạt động, ông làm việc tại nhiều cơ quan khác nhau ở Sài Gòn. Bề ngoài là một nhân viên bình thường nhưng thực chất đã được giao nhiệm vụ thu thập thông tin phục vụ kháng chiến. Nhờ sự thông minh, khả năng giao tiếp và vốn hiểu biết rộng, ông nhanh chóng được tổ chức đánh giá là người phù hợp với công tác tình báo chiến lược.

Năm 1957, theo chỉ đạo của tổ chức, Phạm Xuân Ẩn được cử sang Hoa Kỳ học ngành báo chí tại California. Đây là quyết định mang tầm chiến lược. Trong hai năm học tập tại Mỹ, ông không chỉ tiếp thu kiến thức báo chí hiện đại mà còn hiểu sâu về xã hội, văn hóa và tư duy của người Mỹ.

Chính khoảng thời gian này đã giúp ông xây dựng lớp vỏ bọc hoàn hảo cho nhiệm vụ đặc biệt sau này. Trở về Việt Nam năm 1959, Phạm Xuân Ẩn bắt đầu sự nghiệp báo chí chuyên nghiệp. Ông lần lượt làm việc cho Reuters, New York Herald Tribune và đặc biệt là tạp chí Time, một trong những tờ báo danh tiếng nhất nước Mỹ. Nhờ tài năng nghề nghiệp, ông trở thành nhà báo được nhiều tướng lĩnh, chính khách, sĩ quan tình báo Mỹ và Việt Nam Cộng hòa tin tưởng. Trong mắt đồng nghiệp, ông là một nhà báo sắc sảo, am hiểu tình hình chiến sự và luôn có những nhận định chính xác. Nhưng phía sau lớp vỏ ấy là một điệp viên chiến lược đang âm thầm hoạt động cho cách mạng.

Từ năm 1960 đến năm 1975, Phạm Xuân Ẩn đã thu thập và chuyển về căn cứ hàng trăm báo cáo tối mật liên quan đến chiến lược quân sự của Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Ông cung cấp nhiều tài liệu quan trọng về các kế hoạch chiến tranh như Kế hoạch Staley-Taylor, chiến lược Chiến tranh Đặc biệt, Chiến tranh Cục bộ, Việt Nam hóa chiến tranh và nhiều báo cáo chiến lược khác. Những thông tin do ông chuyển về có giá trị đặc biệt đến mức Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng nhận xét rằng cảm giác như Bộ chỉ huy Việt Nam đang có mặt ngay trong phòng hành quân của đối phương. Điều đáng kinh ngạc là suốt hơn 20 năm hoạt động bí mật, Phạm Xuân Ẩn chưa từng bị lộ thân phận. Ông vẫn duy trì được sự tin tưởng tuyệt đối từ phía các quan chức Mỹ, các tướng lĩnh Việt Nam Cộng hòa và cả những đồng nghiệp quốc tế. Nhiều người sau năm 1975 khi biết ông là điệp viên đã vô cùng sửng sốt.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi chiến tranh kết thúc, thân phận thực sự của ông mới dần được công khai. Những đóng góp thầm lặng của ông được đánh giá là có ý nghĩa chiến lược đặc biệt đối với thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Ngày 15 tháng 1 năm 1976, Phạm Xuân Ẩn được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau đó ông tiếp tục công tác trong ngành tình báo và được phong quân hàm Thiếu tướng vào năm 1990. Ông còn được trao tặng những phần thưởng cao quý như :

• Huân chương Độc lập hạng Nhì

• Huân chương Quân công hạng Ba

• Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất

• Huân chương Chiến công hạng Nhất, Nhì, Ba

• Huân chương Chiến thắng hạng Ba

• Huy chương Quân kỳ Quyết thắng

• Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng

Không chỉ là một điệp viên xuất sắc, Phạm Xuân Ẩn còn được bạn bè quốc tế kính trọng bởi nhân cách và sự chân thành. Nhiều đồng nghiệp Mỹ dù từng ở phía bên kia chiến tuyến vẫn dành cho ông sự nể phục đặc biệt. Họ xem ông là người yêu nước, sống có lý tưởng và luôn giữ được sự trung thực trong các mối quan hệ cá nhân. Ngày 20 tháng 9 năm 2006, Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn từ trần tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 79 tuổi.

Suốt cuộc đời mình, ông đã sống trong hai thế giới: một nhà báo nổi tiếng của phương Tây và một chiến sĩ tình báo trung thành với Tổ quốc. Chính sự kết hợp giữa trí tuệ, lòng yêu nước và khả năng hoạt động bí mật phi thường đã khiến Phạm Xuân Ẩn được nhiều học giả quốc tế đánh giá là một trong những điệp viên xuất sắc nhất thế kỷ XX.