Phạm Xuân Ẩn – “Điệp viên hoàn hảo” giữa lòng Sài Gòn

Phạm Xuân Ẩn (1927–2006) sinh tại Biên Hòa, Đồng Nai. Ông tham gia cách mạng từ năm 1950, sau đó được tổ chức đào tạo báo chí tại Mỹ. Năm 1959 trở về Việt Nam, ông làm phóng viên cho nhiều hãng thông tấn, tạp chí nước ngoài và xây dựng vỏ bọc của một nhà báo am hiểu, có quan hệ rộng trong giới chính trị, quân sự Sài Gòn và Mỹ. Ít ai biết rằng phía sau thân phận nhà báo ấy là một cán bộ tình báo cách mạng hoạt động bí mật trong lòng địch.

Trong thời gian hoạt động, Phạm Xuân Ẩn là một trong những điệp viên chủ lực của Cụm tình báo H63, do Nguyễn Văn Tàu (Tư Cang) chỉ huy. Công việc của ông vô cùng nguy hiểm: tìm hiểu tình hình quân sự, chính trị của đối phương, thu thập những tài liệu quan trọng rồi bí mật chuyển về căn cứ. Ông phải hoạt động ngay giữa trung tâm Sài Gòn, nơi luôn có mạng lưới an ninh và tình báo đối phương theo dõi.

Điều đặc biệt ở Phạm Xuân Ẩn là ông không chỉ thu thập thông tin mà còn có khả năng phân tích tình hình rất sắc bén. Trong tổng số 498 tài liệu và báo cáo được ghi nhận là ông chuyển cho cách mạng, có nhiều tài liệu tối mật, tuyệt mật của Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Một trong những tài liệu quan trọng là Kế hoạch Staley–Taylor, liên quan đến chiến lược “bình định Việt Nam trong 18 tháng”. Những thông tin như vậy giúp phía cách mạng hiểu rõ hơn ý đồ và kế hoạch của đối phương để có những quyết sách phù hợp.

Để đưa tài liệu ra ngoài, ông cùng mạng lưới giao thông của H63 phải sử dụng những phương thức liên lạc hết sức kín đáo. Có khi tài liệu được giấu trong những vật dụng đời thường, chuyển qua các giao liên rồi từ đó đưa về căn cứ. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả mạng lưới bị lộ. Thế nhưng, trong suốt những năm hoạt động, Cụm H63 vẫn giữ được mạng lưới nguyên vẹn cho đến ngày đất nước thống nhất.

Sau ngày 30/4/1975, thân phận thật của Phạm Xuân Ẩn khiến nhiều người từng quen biết ông vô cùng bất ngờ. Người mà họ từng biết đến với tư cách một nhà báo am hiểu về chiến tranh lại chính là một cán bộ tình báo quan trọng của cách mạng. Ngày 15/11/1976, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Phạm Xuân Ẩn không chiến đấu bằng tiếng súng giữa chiến trường, mà bằng trí tuệ, bản lĩnh và sự kiên nhẫn giữa lòng địch. Câu chuyện của ông cho thấy trong chiến tranh, có những chiến công được tạo nên âm thầm trong bóng tối nhưng lại có ý nghĩa lớn lao đối với vận mệnh của cả dân tộc.