Phạm Xuân Ẩn: Huyền thoại điệp viên hoàn hảo giữa lòng địch,.

Phạm Xuân Ẩn tên thật là Phạm Văn Thành, sinh ngày 12/9/1927 tại Biên Hòa, Đồng Nai trong một gia đình viên chức cao cấp. Dù sinh trưởng trong môi trường chịu ảnh hưởng của giáo dục phương Tây, nhưng tinh thần dân tộc đã sớm hun đúc trong ông. Năm 1945, giữa không khí sục sôi của Cách mạng tháng Tám, chàng thanh niên 18 tuổi đã từ bỏ bút nghiên để tham gia Thanh niên Tiền phong và theo học các khóa huấn luyện của Việt Minh về công tác tuyên truyền.

Những năm đầu thập niên 1950 đánh dấu bước ngoặt khi ông chính thức bước chân vào ngành tình báo. Dưới sự dìu dắt của Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch và sau đó được kết nạp Đảng Cộng sản Việt Nam dưới sự chủ tọa của đồng chí Lê Đức Thọ tại chiến khu U Minh vào năm 1953. Năm 1954, Phạm Xuân Ẩn bắt đầu nhiệm vụ thâm nhập vào bộ máy chính quyền thực dân Pháp và sau đó là đế quốc Mỹ.

Sớm nhận thấy việc đi khắp nơi và tiếp cận với những nhân vật có quyền lực nhất là nước đi không thể thiếu trong công tác tình báo, lãnh đạo cách mạng, tiêu biểu là đồng chí Mai Chí Thọ và Trần Quốc Hương (Mười Hương), đã cử Phạm Xuân Ẩn sang Mỹ học báo chí tại California kèm theo nhiệm vụ tìm hiểu về văn hóa Mỹ từ năm 1957 đến 1959. Đây là một nước cờ chiến lược thiên tài. Khi trở về, với vốn kiến thức uyên bác và sự am hiểu sâu sắc văn hóa Mỹ, ông đã tạo dựng một vỏ bọc là phóng viên hoàn hảo cho các hãng tin danh tiếng như Reuters, TIME và The Christian Science Monitor...

Trong suốt nhiều năm, ông "ẩn mình" giữa giới thượng lưu Sài Gòn, la cà tại các vũ trường, nhà hàng sang trọng, kết thân với những nhân vật quyền lực nhất như trùm mật vụ Trần Kim Lansdale các nhà báo David Halberstam và Neil Lansdalec hay các sĩ quan CIA William Colby, Lou Conein và Edward Lansdale. Sự tài hoa của ông khiến các tướng lĩnh Sài Gòn nể trọng, coi ông là một kho từ điển sống về chính trị. Như đồng chí Mười Hương từng chia sẻ, các quan chức đối phương muốn "lấy lòng ông hơn là ông kết thân với họ".

Chính từ vị thế này, Phạm Xuân Ẩn đã gửi về căn cứ 498 báo cáo, tài liệu nguyên gốc được sao cáo, các thông tin thu lượm được về tình hình của Mỹ ngụy cùng những phân tích, nhận định, đánh giá của bản thân. Từ kế hoạch Staley-Taylor, chiến lược "Chiến tranh đặc biệt" đến những báo cáo chính xác về việc Mỹ sẽ không quay lại Việt Nam năm 1975, tất cả đều góp phần giúp Bộ Chính trị đưa ra những quyết sách lịch sử. Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng thốt lên đầy tự hào: "Cứ như ta đang ở trong bộ tổng tham mưu của địch".

Cái giá của một điệp viên hoàn hảo là sự cô độc và nguy hiểm thường trực. Ông sống giữa lằn ranh mỏng manh của sự sống và cái chết, phải đóng vai một "tay chơi" sành điệu để bảo vệ bí mật quốc gia. Hành động anh hùng nhất của ông không chỉ là lấy tin, mà còn là dùng thân mình làm cầu nối hòa bình và hòa hợp.

Sau ngày đất nước thống nhất, thế giới ngỡ ngàng khi danh tính thực sự của ông được công bố. Năm 1976, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Năm 1990, ông được thăng quân hàm Thiếu tướng. Tuy nhiên, điều kỳ diệu nhất chính là ngay cả những người Mỹ từng bị ông "qua mặt" cũng không thể ghét bỏ ông. Giáo sư Larry Berman, tác giả của cuốn Perfect Spy (Điệp viên hoàn hảo) nói: "Mọi người coi ông là biểu tượng của chiến tranh, nhưng thực ra ông là biểu tượng của hòa bình".

Ngày 20/9/2006, ngôi sao sáng của ngành tình báo Việt Nam đã đi vào cõi vĩnh hằng ở tuổi 80. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương vô hạn. Đại tá Tư Cang đã viết những vần thơ tiễn biệt đầy xúc động: "Xuân Ẩn từ nay ẩn thật rồi / Bạn bè thương tiếc mãi không thôi / Riêng tôi nhớ mãi người đồng chí / Dũng cảm thông minh giữa cuộc đời..."

Phạm Xuân Ẩn không chỉ là một nhà tình báo xuất sắc; ông là một nhân cách lớn. Ông yêu nước Mỹ, trân trọng tự do báo chí, nhưng trên tất cả, ông yêu Tổ quốc Việt Nam. Cuộc đời ông là minh chứng cho trí tuệ, bản lĩnh và lòng trung thành tuyệt đối của người chiến sĩ cách mạng. Ông đã sống một cuộc đời phi thường để mang lại sự bình thường cho dân tộc, trở thành một huyền thoại sống mãi trong lòng nhân dân và sự kính trọng của bạn bè quốc tế.