PHẠM XUÂN ẨN: HUYỀN THOẠI ĐỨNG TRONG BÓNG TỐI CỦA LỊCH SỬ TÌNH BÁO VIỆT NAM
Phạm Xuân Ẩn sinh năm 1927 tại Đồng Nai. Tuổi trẻ của ông gắn liền với phong trào học sinh, sinh viên yêu nước tại Sài Gòn. Nhận thấy tư chất thông minh và khả năng giao thiệp thiên bẩm của ông, tổ chức Đảng đã giao cho ông một nhiệm vụ đặc biệt: Đi sâu vào lòng địch bằng con đường học vấn và nghề báo.
Năm 1957, ông được tổ chức cử sang Mỹ du học ngành báo chí tại trường Đại học Orange Coast (California). Đây là bước đi chiến lược giúp ông:
Thấu hiểu sâu sắc tư duy, văn hóa và cách vận hành bộ máy của người Mỹ.
Xây dựng phong thái, giọng điệu và lối sống của một "trí thức Tây học" thực thụ.
Tạo dựng vỏ bọc hoàn hảo để thâm nhập vào giới thượng lưu và giới chức quân sự sau khi về nước.
Trở về Sài Gòn, Phạm Xuân Ẩn làm việc cho hãng thông tấn Reuters, sau đó là tạp chí danh tiếng Time của Mỹ. Với danh nghĩa là phóng viên chính thức người Việt duy nhất của tờ Time, ông nghiễm nhiên có đặc quyền tiếp cận những nơi mật cận nhất: từ các cuộc họp báo của Phái đoàn viện trợ quân sự Mỹ (MACV), Dinh Độc Lập cho đến các vùng chiến sự ác liệt.
Trong suốt những năm tháng chiến tranh, từ căn phòng làm việc hay những quán cà phê quen thuộc tại Sài Gòn, ông đã thu thập và gửi về căn cứ những tài liệu tuyệt mật mang tính chiến lược:
Các kế hoạch chiến tranh của Mỹ (Chiến tranh đặc biệt, Chiến tranh cục bộ, Việt Nam hóa chiến tranh).
Bản đồ bố phòng quân sự, tình hình chuyển quân và các ý đồ chiến thuật của địch.
Các tài liệu mật được ông chụp lại bằng máy ảnh mini, giấu vào bên trong những chiếc bánh tráng, lõi cây chả lụa hoặc điếu thuốc lá, rồi chuyển qua đường dây liên lạc của cụm tình báo H63 (Củ Chi) để về đến Bộ Chính trị tại Hà Nội.
Những thông tin vô giá của X6 đã giúp Quân ủy Trung ương đưa ra những quyết sách chính xác, giảm thiểu thương vong cho bộ đội và góp phần làm nên đại thắng mùa xuân năm 1975.
Cái tài của Phạm Xuân Ẩn không chỉ là lấy được tin mật, mà là cách ông sống giữa lòng kẻ thù mà không hề bị nghi ngờ. Ông chơi thân với trùm mật vụ khét tiếng Trần Kim Tuyến, kết bạn với các tướng lĩnh Mỹ. Họ coi ông là một nhà báo bộc trực, uyên bác và khách quan.
Vũ khí là sự chân thành: Ông không bao giờ lục lọi hay ăn cắp tài liệu theo kiểu phim ảnh. Các tướng lĩnh, chính trị gia tự tìm đến ông để thảo luận, xin ý kiến đánh giá về tình hình chiến sự, và vô tình tiết lộ những bí mật quốc gia.
Trái tim nhân hậu: Ngay trong ngày 30/4/1975, trong giờ phút hỗn loạn, ông đã dùng các mối quan hệ của mình để giúp bác sĩ Trần Kim Tuyến (lúc này đã ở thế đường cùng) lên chiếc trực thăng cuối cùng rời khỏi Sài Gòn. Đó là sự sòng phẳng và nhân văn của một con người chính nghĩa đối với một người bạn ở chiến tuyến bên kia.
Sau năm 1975, vỏ bọc của Phạm Xuân Ẩn mới chính thức được hé lộ. Khi biết người phóng viên hào hoa của tờ Time thực chất là một trung tá tình báo cộng sản, cả giới báo chí lẫn các tướng lĩnh Mỹ đều rúng động. Nhưng trên hết, họ vẫn dành cho ông một sự kính trọng sâu sắc vì tài năng và tư cách đạo đức của ông.
Năm 1976, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.
Sau này, ông được thăng hàm Thiếu tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Những năm tháng cuối đời, ông sống giản dị tại TP. Hồ Chí Minh bên cạnh gia đình và những chú chó cảnh - niềm vui từ thời còn ở chiến trường. Ông qua đời năm 2006, để lại một huyền thoại vô tiền khoáng hậu trong lịch sử tình báo thế giới.
Cuộc đời của Anh hùng Phạm Xuân Ẩn là minh chứng cho thấy: Sức mạnh lớn nhất của một chiến sĩ tình báo không phải là vũ khí, mà là trí tuệ, lòng yêu nước và nhân cách sống. Ông đã sống một cuộc đời kịch tính hơn mọi cuốn tiểu thuyết, nhưng mục đích cuối cùng của cuộc đời ấy lại vô cùng giản dị: Đấu tranh vì độc lập, hòa bình cho dân tộc.
