PHẠM XUÂN ẨN – MỘT CUỘC ĐỜI ẨN MÌNH CHO MÙA XUÂN ĐẤT NƯỚC

PHẠM XUÂN ẨN – MỘT CUỘC ĐỜI ẨN MÌNH CHO MÙA XUÂN ĐẤT NƯỚC

Nếu được lựa chọn, có lẽ không ai muốn sống một cuộc đời mà ngay cả những người thân yêu nhất cũng không thể biết mình thực sự là ai. Không ai muốn dành hơn ba mươi năm sống giữa hai chiến tuyến, mang trên vai những bí mật không thể sẻ chia, phải cẩn trọng trong từng lời nói, từng hành động và chấp nhận rằng những đóng góp lớn lao nhất của mình có thể sẽ không bao giờ được kể lại. Thế nhưng, bác Phạm Xuân Ẩn – Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – đã lựa chọn một cuộc đời như thế. Một cuộc đời lặng thầm, một cuộc đời ẩn mình giữa lòng đối phương, để góp phần đưa đất nước đi đến ngày thống nhất, để đổi những năm tháng âm thầm của riêng mình lấy mùa xuân hòa bình cho cả dân tộc.

Đối với tôi, bác Phạm Xuân Ẩn là một trong những con người đặc biệt của lịch sử Việt Nam hiện đại. Bác không chỉ là một nhà tình báo chiến lược xuất sắc, mà còn là một nhà báo tài năng, một trí thức có tầm nhìn và một người chiến sĩ cách mạng có bản lĩnh phi thường. Nhưng càng tìm hiểu về cuộc đời bác, tôi càng nhận ra rằng điều đáng kính trọng nhất không chỉ nằm ở những chiến công, mà nằm ở sự lựa chọn của một con người trước những ngã rẽ của cuộc đời.

Bác từng có rất nhiều cơ hội để lựa chọn một cuộc sống khác. Với trí tuệ, khả năng quan sát và năng lực của mình, bác hoàn toàn có thể xây dựng một sự nghiệp riêng, trở thành một nhà báo nổi tiếng, một trí thức được trọng vọng và có một cuộc sống ổn định. Bác từng được học tập tại Hoa Kỳ, tiếp cận với nền báo chí hiện đại và có cơ hội bước vào một thế giới mà rất nhiều người khi ấy mơ ước. Bác có những mối quan hệ rộng rãi, được nhiều người tin tưởng và quý trọng. Nhưng phía sau cuộc sống tưởng như bình thường ấy là một nhiệm vụ đặc biệt mà bác đã âm thầm mang theo: làm một người chiến sĩ tình báo cách mạng hoạt động trong lòng đối phương.

Có lẽ, cuộc đời bác là một trong những minh chứng rõ nhất cho câu nói rằng có những người hy sinh không phải bằng việc ngã xuống giữa chiến trường, mà bằng việc sống cả một đời trong sự im lặng.

Người lính ngoài mặt trận có thể biết mình đang chiến đấu vì điều gì. Đồng đội có thể biết người bên cạnh mình là ai. Nhưng người chiến sĩ tình báo lại phải sống trong một thế giới khác. Bác phải giữ kín thân phận, phải tạo dựng một vỏ bọc đủ chân thực để hòa mình vào cuộc sống xung quanh, đồng thời phải giữ trong lòng một niềm tin mà không thể tùy tiện chia sẻ với bất kỳ ai. Mỗi cuộc gặp gỡ, mỗi mối quan hệ, mỗi thông tin đều có thể gắn với sự an nguy của bản thân và đồng đội.

Hơn ba mươi năm hoạt động trong lòng đối phương là hơn ba mươi năm bác phải mang trên vai một bí mật lớn lao. Có những điều bác biết nhưng không thể nói. Có những việc bác làm nhưng không thể kể. Có những đóng góp mà ngay cả những người gần gũi nhất cũng không thể hiểu hết. Và có lẽ, đó chính là một trong những sự hy sinh thầm lặng nhất của người chiến sĩ tình báo.

Bác không cầm súng đứng giữa chiến hào, nhưng bác bước vào một mặt trận không kém phần khốc liệt – mặt trận của trí tuệ, bản lĩnh và lòng trung thành.

Trong cuộc chiến ấy, một thông tin chính xác có thể góp phần làm thay đổi một quyết định. Một nhận định đúng có thể giúp tránh được tổn thất. Một bản tin được chuyển đi đúng lúc có thể mang ý nghĩa vô cùng lớn đối với chiến trường. Vì thế, phía sau sự bình thản của một nhà báo, một trí thức là sự căng thẳng của một người chiến sĩ luôn ý thức rằng chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến nhiệm vụ và tính mạng của nhiều người.

Điều đáng kính là bác đã giữ được sự bình tĩnh và bản lĩnh ấy trong suốt một chặng đường dài.

Bác sử dụng chính nghề nghiệp, kiến thức và những mối quan hệ của mình để phục vụ cách mạng. Bác quan sát thời cuộc bằng con mắt của một nhà báo, phân tích tình hình bằng tư duy của một trí thức và hành động bằng bản lĩnh của một người chiến sĩ. Những thông tin bác cung cấp đã góp phần phục vụ công tác tình báo chiến lược trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Nhưng có lẽ, nếu hỏi bác về những điều ấy, bác cũng sẽ không coi mình là một con người phi thường. Bởi với bác, đó là nhiệm vụ. Đó là trách nhiệm của một người con Việt Nam trước vận mệnh của quê hương.

Chính sự giản dị ấy càng khiến tôi kính trọng bác hơn.

Trong chiến tranh, có những người được lịch sử gọi tên bởi những chiến công vang dội. Nhưng cũng có những con người phải chấp nhận đứng sau ánh hào quang ấy, âm thầm làm công việc của mình và không mong chờ sự ghi nhận. Bác Phạm Xuân Ẩn thuộc về những con người như thế.

Có một điều khiến tôi đặc biệt xúc động khi nghĩ về cuộc đời bác: bác đã phải hy sinh cả quyền được sống thật với chính mình.

Một con người bình thường có thể kể cho bạn bè nghe về công việc của mình, chia sẻ những điều mình đã làm, nói về những khó khăn và thành công trong cuộc sống. Nhưng một người chiến sĩ tình báo thì không thể. Bác có thể có những người bạn rất thân, có những đồng nghiệp quý mến, có những mối quan hệ sâu sắc, nhưng vẫn phải giữ lại trong lòng phần quan trọng nhất của cuộc đời mình.

Đó là một sự im lặng không hề dễ dàng.

Bởi đôi khi, điều khó nhất không phải là đối diện với nguy hiểm, mà là sống giữa những người mình quý trọng nhưng không thể nói với họ toàn bộ sự thật về chính mình.

Bác đã chấp nhận sự cô đơn ấy để hoàn thành nhiệm vụ.

Có lẽ, cái tên “Xuân Ẩn” cũng vô tình trở thành một hình ảnh đầy ý nghĩa về cuộc đời bác. “Xuân” gợi đến mùa xuân, đến sự sống, niềm vui, đoàn tụ và những khởi đầu mới. “Ẩn” gợi đến sự lặng thầm, kín đáo, một con người đứng phía sau ánh sáng. Hơn ba mươi năm bác “ẩn mình” giữa những năm tháng chiến tranh để góp phần mang mùa xuân thống nhất về cho dân tộc.

Mùa xuân năm 1975, đất nước bước vào một thời khắc lịch sử. Chiến tranh kết thúc, non sông thu về một mối. Hàng triệu người vỡ òa trong niềm vui đoàn tụ. Những người lính trở về với gia đình. Những người mẹ đón con sau bao năm xa cách. Những vùng đất từng chìm trong bom đạn bắt đầu được hồi sinh.

Và trong mùa xuân lớn lao ấy, có dấu ấn của biết bao con người đã âm thầm cống hiến.

Có những người đã nằm lại nơi chiến trường.

Có những người trở về với thương tật suốt đời.

Có những người mẹ chờ con đến cuối đời.

Và có những người như bác Phạm Xuân Ẩn – đã dành phần lớn cuộc đời mình để sống trong bí mật, góp sức cho ngày đất nước thống nhất rồi mới bước ra khỏi bóng tối của một thời chiến tranh.

Nếu những người lính ngoài mặt trận phải đối diện với bom đạn, thì người chiến sĩ tình báo phải đối diện với một cuộc chiến vô hình. Nếu người lính phải giữ vững trận địa trước mắt, thì người tình báo phải giữ vững một “trận địa” trong chính tâm trí mình. Và nếu người lính có thể tìm thấy sức mạnh từ đồng đội bên cạnh, thì người hoạt động bí mật đôi khi phải tự mình chịu đựng những áp lực mà không thể nói cùng ai.

Bởi vậy, mỗi khi đọc về bác, tôi càng thấm thía hơn giá trị của hai chữ “hy sinh”.

Hy sinh không chỉ là mất đi sự sống.

Hy sinh còn có thể là từ bỏ những điều mình yêu thích, những cơ hội mình có thể nắm lấy, một cuộc sống bình yên mà mình hoàn toàn có quyền lựa chọn. Bác đã lựa chọn con đường khó khăn hơn, nguy hiểm hơn và âm thầm hơn để góp phần bảo vệ lợi ích của dân tộc.

Đó là một sự lựa chọn cần rất nhiều lòng tin.

Tin vào đất nước.

Tin vào con đường mình đã chọn.

Và tin rằng một ngày nào đó, những hy sinh âm thầm của mình sẽ góp phần làm nên một ngày mai tốt đẹp hơn.

Điều đặc biệt nữa là sau chiến tranh, những người từng là bạn bè, đồng nghiệp của bác ở phía bên kia chiến tuyến vẫn dành cho bác sự kính trọng. Họ có thể khác nhau về quan điểm, từng đứng ở những phía khác nhau trong một cuộc chiến, nhưng tài năng, nhân cách và sự chân thành của bác đã vượt qua những ranh giới ấy.

Điều đó khiến tôi nghĩ rằng, một con người thật sự lớn lao không nhất thiết phải khiến người khác sợ hãi. Sự lớn lao đôi khi nằm ở chỗ khiến cả những người từng đứng ở phía bên kia cũng phải thừa nhận tài năng và nhân cách của mình.

Bác đã đi qua chiến tranh bằng trí tuệ, bằng bản lĩnh và bằng một tình yêu nước sâu sắc. Nhưng điều đáng quý là sau tất cả, bác vẫn giữ được sự điềm đạm của một con người bình dị. Có lẽ bởi những người thật sự hiểu giá trị của sự hy sinh thường không cần phải nói quá nhiều về chính mình.

Ngày hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, khi những thế hệ sinh sau chiến tranh được lớn lên dưới một bầu trời không còn tiếng bom, chúng ta có thể dễ dàng coi những điều ấy là hiển nhiên. Một buổi sáng được đến trường. Một gia đình được đoàn tụ. Một cuộc sống được tự do lựa chọn. Một tương lai được tự mình quyết định. Nhưng để có được những điều bình dị ấy, đã có biết bao người phải đánh đổi những năm tháng đẹp nhất của đời mình.

Bác Phạm Xuân Ẩn là một trong những người đã lựa chọn phần khó khăn về mình để thế hệ sau được sống một cuộc đời bình yên hơn.

Vì thế, nhắc đến bác không chỉ là nhắc đến một nhà tình báo tài ba. Đó còn là nhắc đến một con người đã cho chúng ta thấy một cách khác của lòng yêu nước. Lòng yêu nước không phải lúc nào cũng nằm trong những lời nói lớn lao. Có khi, nó nằm trong một sự lựa chọn âm thầm được giữ vững suốt cả cuộc đời.

Bác đã không chọn ánh hào quang cho riêng mình.

Bác chọn đứng phía sau.

Bác chọn im lặng.

Bác chọn hy sinh.

Và từ sự im lặng ấy, bác đã góp một phần của mình vào mùa xuân thống nhất của đất nước.

Là thế hệ trẻ hôm nay, chúng ta không thể sống lại những năm tháng mà bác từng trải qua. Chúng ta cũng không cần phải trở thành những người chiến sĩ tình báo như bác. Nhưng chúng ta có thể học ở bác một điều vô cùng quý giá: khi đặt lợi ích của Tổ quốc, cộng đồng và nhân dân lên trên lợi ích cá nhân, những việc làm tưởng như nhỏ bé cũng có thể mang một ý nghĩa lớn lao.

Chúng ta có thể yêu nước bằng cách học tập nghiêm túc hơn, sống tử tế hơn, có trách nhiệm hơn với cộng đồng. Có thể yêu nước bằng việc biết trân trọng lịch sử, giữ gìn những giá trị tốt đẹp mà cha ông đã để lại. Có thể yêu nước bằng cách làm tốt công việc của mình, dù ở bất cứ vị trí nào.

Bởi mỗi thế hệ đều có một cách riêng để trả lời câu hỏi: mình sẽ làm gì cho đất nước?

Bác Phạm Xuân Ẩn đã trả lời câu hỏi ấy bằng cả cuộc đời.

Một cuộc đời không ồn ào.

Một cuộc đời nhiều bí mật.

Một cuộc đời có những hy sinh mà phải rất lâu sau này người ta mới có thể hiểu hết.

Nhưng đó cũng là một cuộc đời đẹp – bởi phía cuối con đường mà bác đã chọn là mùa xuân của một đất nước thống nhất.

Hôm nay, khi nhìn lại mùa xuân năm 1975 từ một khoảng cách hơn nửa thế kỷ, chúng ta không chỉ nhìn thấy những đoàn quân tiến về phía trước, những lá cờ tung bay hay niềm vui ngày đất nước thống nhất. Chúng ta còn phải nhớ đến những con người đã âm thầm đứng phía sau chiến thắng ấy.

Có những người đi qua chiến tranh bằng tiếng súng. Có những người đi qua chiến tranh bằng những chuyến hành quân. Và có những người đi qua chiến tranh bằng sự im lặng của một đời người.

Bác Phạm Xuân Ẩn là một trong những con người như thế.

Bác đã ẩn mình trong những năm tháng khốc liệt nhất để góp phần đưa đất nước bước ra ánh sáng của hòa bình.

Một cuộc đời ẩn mình, nhưng một lý tưởng chưa bao giờ khuất. Một cuộc đời lặng thầm, nhưng những gì bác cống hiến đã góp phần làm nên mùa xuân bất tận của Tổ quốc.

Xin được kính cẩn nghiêng mình trước một cuộc đời đã dành phần lớn thanh xuân, trí tuệ và bản lĩnh của mình cho đất nước.

Xin được gọi tên bác bằng tất cả lòng kính trọng và biết ơn:

Bác Phạm Xuân Ẩn – người đã chọn sống một cuộc đời trong bóng tối để góp phần mang ánh sáng của hòa bình về cho dân tộc.