Phạm Xuân Huân – Người Đại đội trưởng chiến đấu đến trận cuối cùng ở biên giới phía Bắc

Thời kỳ lịch sử: Chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc – tháng 2/1979.

Phần 1: Người lính quê Việt Hòa

Phạm Xuân Huân sinh năm 1948, tại xã Việt Hòa, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương.

Tháng 4/1968, khi mới 20 tuổi, ông nhập ngũ.

Những năm sau đó, cuộc đời người lính của Phạm Xuân Huân gắn với những chiến trường ác liệt.

Ông từng chiến đấu ở chiến trường Lào và chiến trường miền Nam trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Đến năm 1977, ông mới hoàn thành nhiệm vụ ở Lào và trở về Việt Nam.

Nhưng cuộc trở về ấy không kéo dài.

Sau những năm tháng chiến đấu ở xa quê, ông lại tiếp tục cùng đồng đội lên biên giới phía Bắc.

Năm 1979, Phạm Xuân Huân mang quân hàm Trung úy, giữ chức Đại đội trưởng Đại đội 10, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 148, Sư đoàn 316, Quân khu 2.

Một người lính đã đi qua chiến tranh chống Mỹ.

Một người chỉ huy trẻ.

Và giờ đây, ông lại đứng trước một cuộc chiến mới.

Chú thích: Di ảnh Anh hùng liệt sĩ Phạm Xuân Huân và hình ảnh bộ đội Trung đoàn 148 trong chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc.
Nguồn ảnh: Báo VietnamNet, Báo Hải Phòng và các tư liệu lịch sử về Trung đoàn 148.

Phần 2: Người vợ và cuộc gặp ngắn ngủi

Trong những năm chiến đấu xa nhà, Phạm Xuân Huân có một người vợ tên Đáng.

Chiến tranh khiến cuộc sống gia đình của họ bị chia cắt trong thời gian dài.

Mãi đến năm 1977, sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở Lào, Huân mới trở về Việt Nam.

Cuộc hội ngộ với vợ không kéo dài.

Nhưng sau đó, gia đình nhỏ của họ có thêm một người con gái, Thu Hà.

Rồi Phạm Xuân Huân lại lên đường.

Lần cuối người vợ gặp chồng, con gái của họ mới 8 tháng tuổi.

Đó là một chi tiết rất nhỏ trong lịch sử chiến tranh.

Không phải một trận đánh.

Không phải một chiến công.

Nhưng nó cho chúng ta thấy cái giá của chiến tranh đối với những gia đình người lính.

Một người cha vừa trở về sau nhiều năm chiến đấu, có một đứa con nhỏ, rồi lại phải rời gia đình để đi đến một chiến trường khác.

Và lần này, ông không trở về nữa.

Phần 3: Những ngày chiến đấu tháng 2/1979

Tháng 2/1979, Trung đoàn 148 bước vào cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc.

Trong tháng ấy, Đại đội 10 do Phạm Xuân Huân chỉ huy lập nhiều thành tích trong chiến đấu.

Theo hồ sơ được các nguồn tư liệu dẫn lại, đơn vị của ông đã tiêu diệt 250 đối phương trong những trận chiến tháng 2. Riêng Phạm Xuân Huân được ghi nhận tiêu diệt 45 người.

Những con số này cần được hiểu trong bối cảnh hồ sơ thành tích quân sự thời chiến.

Điều quan trọng hơn là cách ông chỉ huy đơn vị.

Trong một trận chiến ngày 22/2/1979, đối phương có pháo binh yểm trợ và tiến công vào trận địa.

Phạm Xuân Huân vẫn bình tĩnh tổ chức chiến đấu.

Đơn vị vừa đánh chính diện, vừa đánh vào bên sườn và phía sau đội hình tiến công.

Trận địa được giữ vững.

Nhưng những trận chiến ác liệt hơn vẫn còn ở phía trước.

Chú thích: Bộ đội Trung đoàn 148 và lực lượng Việt Nam trên mặt trận biên giới phía Bắc năm 1979; hình ảnh tái hiện bối cảnh chiến đấu của Phạm Xuân Huân.
Nguồn: Tư liệu báo chí và lịch sử Trung đoàn 148.

Phần 4: Trận chiến ngày 23 tháng 2

Ngày 23/2/1979, đối phương tiếp tục huy động một lực lượng lớn, có pháo binh yểm trợ, đánh vào trận địa của đơn vị Phạm Xuân Huân.

Trận chiến diễn ra quyết liệt.

Những người lính giành giật từng đoạn giao thông hào, từng công sự.

Phạm Xuân Huân trực tiếp chỉ huy.

Theo hồ sơ thành tích được các nguồn tư liệu công bố, trong trận này ông đã chiến đấu đến khi hết đạn, sau đó sử dụng dao găm đánh giáp lá cà.

Đây là một trong những chi tiết khiến câu chuyện về ông được nhắc lại nhiều năm sau.

Bởi nó cho thấy hoàn cảnh chiến đấu thực tế của một Đại đội trưởng ở tuyến đầu.

Không còn đạn.

Nhưng trận chiến vẫn tiếp tục.

Và người chỉ huy vẫn ở lại cùng bộ đội.

Chúng ta không cần thêm những lời thoại được tưởng tượng.

Không cần dựng lại tâm trạng của ông trong từng phút.

Chỉ cần nhìn vào những gì hồ sơ ghi lại cũng đủ thấy mức độ khốc liệt của trận chiến.

Chú thích: Giao thông hào và trận địa phòng ngự trên chiến trường biên giới phía Bắc; ảnh minh họa điều kiện chiến đấu, không phải ảnh trực tiếp trận ngày 23/2 của Đại đội 10.
Nguồn: Tư liệu chiến tranh biên giới phía Bắc.

Phần 5: Ngày 28/2/1979

Rồi đến ngày 28/2/1979.

Sau nhiều lần tiến công không đạt mục tiêu, đối phương huy động một lực lượng lớn, chia thành nhiều hướng và nhiều mũi tiến công vào trận địa của đơn vị Phạm Xuân Huân.

Trận đánh kéo dài từ sáng đến chiều.

Phạm Xuân Huân tiếp tục chỉ huy Đại đội 10.

Đơn vị đánh lui nhiều đợt tiến công.

Trận địa được giữ vững.

Nhưng người chỉ huy đã không còn cơ hội trở về.

Phạm Xuân Huân hy sinh sau khi hoàn thành nhiệm vụ.

Ông hy sinh khi mới 31 tuổi nếu tính theo năm sinh 1948; một số bài báo viết ông hy sinh khi mới 25 tuổi, nhưng chi tiết này không phù hợp với dữ liệu năm sinh 1948 được nhiều nguồn cùng ghi nhận. Vì vậy, để tránh sai lệch, ở đây chỉ xác định ông sinh năm 1948 và hy sinh ngày 28/2/1979.

Không có cơ sở để chúng ta kể thêm những phút cuối cùng của ông.

Không biết ông đã nói gì.

Không biết ông nghĩ gì.

Điều chúng ta biết là:

ông đã ở lại chỉ huy đơn vị cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ.

Chú thích: Hình ảnh chiến trường biên giới phía Bắc tháng 2/1979, minh họa bối cảnh trận chiến cuối cùng của Phạm Xuân Huân.
Nguồn: Tư liệu báo chí và lịch sử Trung đoàn 148.

Phần 6: Một người lính không trở về

Phạm Xuân Huân đã đi qua chiến tranh chống Mỹ.

Ông từng chiến đấu ở miền Nam.

Từng làm nhiệm vụ trên đất Lào.

Sau nhiều năm xa quê, ông trở về Việt Nam.

Rồi lại lên biên giới.

Có lẽ với người lính, cuộc đời của họ trong chiến tranh được đo bằng những lần lên đường.

Đi khỏi quê nhà.

Đến một chiến trường mới.

Rồi tiếp tục đi.

Phạm Xuân Huân đã có rất nhiều lần như thế.

Nhưng ngày 28/2/1979 là lần cuối.

Sau khi ông hy sinh, gia đình vẫn phải tiếp tục cuộc sống.

Người vợ trẻ ở lại nuôi con.

Đứa con gái chỉ mới 8 tháng tuổi khi lần cuối nhìn thấy cha.

Những năm sau đó, gia đình vẫn giữ ký ức về người Đại đội trưởng đã hy sinh ở biên giới.

Một người lính có thể hoàn thành nhiệm vụ trên chiến trường.

Nhưng với gia đình, sự mất mát ấy kéo dài cả một đời.

Phần 7: Hài cốt trở về

Sau chiến tranh, phần mộ của Phạm Xuân Huân ở khu vực biên giới được gia đình tìm kiếm.

Theo tư liệu báo chí, đến năm 1997, gia đình đã đưa hài cốt ông về quê và tổ chức truy điệu. Chính từ thời điểm ấy, gia đình mới hiểu rõ hơn về cuộc chiến mà ông và đồng đội từng trải qua.

Đó là một sự trở về rất muộn.

Gần hai mươi năm sau ngày ông hy sinh.

Người con gái ngày nào còn nằm trong vòng tay cha giờ đã trưởng thành.

Người vợ đã đi qua những năm tháng dài chờ đợi.

Còn người lính năm xưa trở về trong một hình hài khác.

Không còn là người Đại đội trưởng đứng giữa trận địa.

Mà là một người cha được đưa về với gia đình.

Một người chồng được trở về với quê hương.

Và một liệt sĩ được trở về với đất mẹ.

Phần 8: Danh hiệu Anh hùng

Những đóng góp của Phạm Xuân Huân được Nhà nước ghi nhận.

Ông được tặng:

• Huân chương Quân công hạng III

Ngày 20/12/1979, Chủ tịch nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Danh hiệu ấy đến sau ngày ông hy sinh.

Người Đại đội trưởng không còn ở đó để nhận.

Không thể nghe đọc quyết định.

Không thể trở về đơn vị.

Nhưng tên ông từ đó được ghi vào danh sách những Anh hùng đã hy sinh trong cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc.

Đáng chú ý, Trung đoàn 148 cũng được Nhà nước tuyên dương Anh hùng LLVTND lần thứ hai vào ngày 20/12/1979; trong những cá nhân được tuyên dương có liệt sĩ Phạm Xuân Huân.

Chú thích: Di ảnh, tư liệu về danh hiệu Anh hùng và những địa danh mang tên Phạm Xuân Huân.
Nguồn: Báo VietnamNet, Báo Hải Phòng và tư liệu địa phương Hải Dương, Lào Cai.

Lời kết: Người Đại đội trưởng ở lại với trận địa

Phạm Xuân Huân không phải một vị tướng.

Ông chỉ là một Trung úy, Đại đội trưởng, một người lính đã đi qua nhiều chiến trường trước khi trở lại Việt Nam.

Nhưng cuộc đời ngắn ngủi của ông chứa đựng một phần lịch sử của cả một thế hệ.

Năm 1968, ông nhập ngũ.

Rồi đi qua chiến trường Lào và miền Nam.

Năm 1977, ông trở về.

Có một người vợ.

Có một cô con gái nhỏ.

Nhưng chẳng bao lâu sau, ông lại lên đường đến biên giới phía Bắc.

Tháng 2/1979, ông cùng Đại đội 10 chiến đấu trong những trận đánh khốc liệt.

Ngày 23/2, ông chiến đấu đến khi hết đạn và tiếp tục đánh giáp lá cà.

Ngày 28/2, ông chỉ huy đơn vị chiến đấu từ sáng đến chiều, đánh lui nhiều đợt tiến công.

Rồi ông hy sinh.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ.

Có một điều rất đau lòng trong câu chuyện này.

Người vợ chỉ có một thời gian ngắn được sống cùng ông sau những năm dài xa cách.

Đứa con gái chỉ mới 8 tháng tuổi trong lần cuối nhìn thấy cha.

Và phải gần hai mươi năm sau, hài cốt người cha ấy mới trở về quê nhà.

Ngày nay, một con đường ở Hải Dương mang tên Phạm Xuân Huân.

Tên ông không còn chỉ nằm trên một tấm giấy báo tử.

Nó hiện diện giữa đời sống bình yên của quê hương.

Những người đi trên con đường ấy có thể không biết người được đặt tên là ai.

Nhưng phía sau cái tên ấy là một người lính đã dành tuổi trẻ cho chiến tranh.

Một người chồng.

Một người cha.

Một Đại đội trưởng.

Và một Anh hùng đã không trở về sau trận chiến ngày 28/2/1979.

Chúng ta không cần thêm vào câu chuyện những lời nói cuối cùng không có tài liệu.

Không cần dựng lại những giây phút mà lịch sử không ghi chép.

Chỉ cần nhớ đúng những gì đã được xác nhận:

Phạm Xuân Huân đã chiến đấu.
Ông đã chỉ huy đơn vị.
Ông đã hoàn thành nhiệm vụ.
Và ông đã hy sinh.

Đó đã là một câu chuyện đủ lớn.

Xin được tưởng nhớ Anh hùng liệt sĩ Phạm Xuân Huân.

Và biết ơn những người lính đã đứng ở biên giới trong những ngày đất nước còn đầy bom đạn, để những thế hệ sau được sống trong một đất nước hòa bình.

Chú thích: Hình ảnh tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Phạm Xuân Huân và các liệt sĩ Trung đoàn 148 trong chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc.
Nguồn: Báo VietnamNet, Báo Hải Phòng và tư liệu lịch sử Trung đoàn 148.