PHẠM XUÂN THỆ
Phạm Xuân Thệ là một gương mặt gắn với cuộc chiến tranh kéo dài dẫn tới ngày đất nước thống nhất. 1947–?, quê Hà Nam. Để hiểu đúng nhân vật, cần đặt cuộc đời ấy trong hoàn cảnh đất nước bị chia cắt hoặc mất độc lập, khi lựa chọn cá nhân luôn gắn chặt với vận mệnh cộng đồng.
Ông nhập ngũ năm 1965, chiến đấu tại nhiều chiến trường và là Trung đoàn phó Trung đoàn 66 trong Chiến dịch Hồ Chí Minh.
Ngày 30/4/1975, lực lượng do ông chỉ huy tiến vào Dinh Độc Lập, đưa Tổng thống Dương Văn Minh đến nơi tuyên bố đầu hàng. Các nhân chứng có cách kể khác nhau về người soạn và tiếp nhận lời đầu hàng, vì vậy cần ghi nhận đây là chiến công tập thể.
Điểm nổi bật trong câu chuyện Phạm Xuân Thệ không chỉ nằm ở một khoảnh khắc được lịch sử ghi nhận. Đó còn là quá trình rèn luyện lâu dài, khả năng chịu đựng thiếu thốn, tuân thủ tổ chức và đặt nhiệm vụ lên trên lợi ích riêng. Những chi tiết chưa có nguồn đủ mạnh không được biến thành lời thoại hay giai thoại; hành động có hồ sơ xác nhận chính là lời chứng thuyết phục nhất.
Ông được phong Anh hùng LLVTND, sau này là Trung tướng, Tư lệnh Quân đoàn 1.
Nhìn từ hoàn cảnh xuất thân – có thể thấy con đường của Phạm Xuân Thệ không được tạo nên bởi điều kiện thuận lợi. Chính thử thách của thời đại đã buộc nhân vật phải lựa chọn, học hỏi và trưởng thành. Đóng góp tiêu biểu nêu trên cũng cho thấy lịch sử không chỉ được làm nên ở những trung tâm lớn; một làng quê, một đơn vị cơ sở, một trận địa hoặc một công việc chuyên môn đều có thể trở thành nơi con người thể hiện phẩm giá và năng lực.
Đối với thế hệ trẻ, bài học trung tâm từ Phạm Xuân Thệ là trung thực với tư liệu, năng lực chỉ huy và tinh thần chiến công thuộc về tập thể. Tri ân lịch sử không dừng ở xúc động hay thuộc tên nhân vật, mà cần chuyển thành thái độ học tập nghiêm túc, làm việc có kỷ luật, tôn trọng sự thật và sẵn sàng nhận trách nhiệm trước tập thể. Khi mỗi người hoàn thành tốt phần việc của mình, giá trị của những năm tháng hy sinh mới thực sự được tiếp nối trong hòa bình.
