Phạm Xuân Vũ

BÀ LỪU THỊ NGỌC – NGƯỜI GIỮ ĐƯỜNG DÂY TIẾP TẾ XÔ VIẾT NGHỆ TĨNH (1930–1932)

Trong cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh 1930–1932, nhiều phụ nữ nông dân đã trở thành nhân tố quan trọng của phong trào. Một trong những người thầm lặng nhất là bà Lừu Thị Ngọc, quê ở xã Hưng Lộc (Nghệ An), người được dân trong vùng gọi là “cánh quạ đưa tin” bởi sự nhanh nhẹn và khả năng ghi nhớ đường đi không ai sánh bằng.

Bà Ngọc làm nghề bán trầu ở chợ, công việc tưởng bình thường nhưng lại giúp bà có lý do để đi lại nhiều nơi. Từ năm 1930, khi phong trào đấu tranh lan rộng, bà được giao nhiệm vụ bí mật: chuyển truyền đơn, tài liệu và thuốc men cho các nhóm nông hội đỏ. Tài liệu được gói dưới lớp trầu cau hoặc nhét vào giỏ khoai lang, còn thuốc thì giấu trong túi áo nâu.

Một lần năm 1931, khi đưa tài liệu đến điểm hẹn ở làng Thanh Mỹ, bà bị mật thám Pháp theo dõi. Biết nguy hiểm, bà xé nhanh gói truyền đơn, trộn vào giỏ trầu rồi làm đổ xuống đất, vừa cúi nhặt vừa nói giọng quê: “Trầu rơi thì nhặt chớ, mần chi mà theo tui?” Mật thám tưởng bà chỉ là phụ nữ buôn trầu, bỏ đi. Về sau, khi cán bộ mở giỏ trầu ra, từng mảnh giấy nhỏ thấm nước trầu vẫn đọc được – chính xác từng nội dung quan trọng.

Bà không chỉ đưa tin mà còn dẫn đường cho thanh niên trốn khỏi các đợt truy bắt. Đêm nào trong làng có người bị lùng, bà đều ra ngõ đứng quan sát. Thấy dấu hiệu bất thường, bà vỗ ba tiếng vào cột giếng – ám hiệu để thanh niên chạy theo đường mương sau nhà bà sang xóm khác.

Đến khi phong trào bị đàn áp, nhiều người bị bắt, bà vẫn giữ vững tinh thần. Ai hỏi bà có sợ không, bà đáp: “Sợ thì sợ, nhưng dân mình khổ hoài sao chịu nổi.” Năm 1932, bà bị bắt thẩm vấn nhưng không để lộ bất cứ điều gì. Khi ra tù, bà tiếp tục trồng trầu, sống yên bình như chưa từng liên quan đến cách mạng.

Bà mất năm 1972. Sau này, những người còn sống kể lại rằng:
“Đường dây Xô Viết giữ được mạch sống là nhờ những người đàn bà bình dị như bà Ngọc.”