Phần 4: Dưới bóng đồn Tây, lòng dân không khuất

Sau những năm giặc Pháp chiếm đóng, Mường Hum tưởng như yên ả hơn. Chúng dựng đồn, mở đường, bắt dân đi phu, nộp thóc, nộp bạc. Ngày ngày lính Tây mang súng đi tuần, giày đinh dẫm lên con đường đất đỏ quen thuộc của bản làng. Nhưng sự yên ả ấy chỉ là cái vỏ mỏng manh che đậy nỗi khổ của dân.

Tôi còn nhớ những mùa lúa chín, thóc chưa kịp đầy bồ thì giặc đã đến thu thuế. Nhà nào không đủ, chúng xiềng trâu, bắt người. Nhiều trai tráng phải lên rừng trốn phu, để lại nương rẫy cho đàn bà, trẻ nhỏ. Có người đi phu mở đường, mấy tháng trời không trở về, chỉ còn tiếng gọi vọng lại trong gió núi.

Dù vậy, trong từng bếp lửa, từng buổi chợ phiên, người dân vẫn truyền cho nhau những câu chuyện cũ về nghĩa quân, về những trận phục kích trên đường Mường Hum – Phong Thổ. Người già kể cho trẻ nhỏ nghe, dặn rằng phải nhớ nguồn cội, nhớ máu xương cha ông. Lòng căm thù giặc được giữ gìn như hạt giống, âm thầm nảy mầm trong đất lạnh.

Chính trong những năm tháng tăm tối ấy, tinh thần đoàn kết các dân tộc càng bền chặt. Người Mông, Dao, Hà Nhì, Giáy chia nhau hạt giống, cùng giữ rừng, cùng nuôi giấu những người còn tiếp tục chống giặc. Núi rừng Mường Hum không chỉ che chở con người, mà còn nuôi dưỡng niềm tin rằng sẽ có ngày ánh sáng trở lại.

Giờ nghĩ lại, tôi hiểu rằng: giặc có thể chiếm đất, dựng đồn, nhưng không thể cai trị được lòng dân. Chính từ những tháng ngày nhẫn nhục mà bền gan ấy, mạch nguồn đấu tranh ở Mường Hum được giữ liên tục, để rồi sau này hòa vào dòng thác lớn của cách mạng, cuốn sạch bóng dáng xâm lược khỏi mảnh đất biên cương này.