PHAN BỘI CHÂU – NGƯỜI CHÍ SĨ GẮN CUỘC ĐỜI CUỐI VỚI HUẾ

Nếu Nguyễn Tri Phương và Tôn Thất Thuyết thuộc thế hệ chống Pháp bằng cuộc đấu tranh quân sự cuối thế kỷ XIX, thì Phan Bội Châu đại diện cho một thế hệ mới – những người yêu nước đầu thế kỷ XX bắt đầu tìm kiếm những con đường khác để giành lại độc lập.

Phan Bội Châu sinh năm 1867 tại Nghệ An. Ông không phải người Huế, nhưng một phần quan trọng trong những năm cuối cuộc đời ông lại gắn với Huế. Chính tại thành phố này, ở Bến Ngự, ông sống trong cảnh bị thực dân Pháp quản thúc nhưng vẫn tiếp tục viết, suy nghĩ và theo đuổi lý tưởng vì đất nước.

Ngay từ tuổi trẻ, Phan Bội Châu đã sớm có ý thức về tình trạng mất nước. Ông chứng kiến xã hội Việt Nam dưới ách cai trị của thực dân Pháp và tìm cách xây dựng con đường giải phóng dân tộc.

Đầu thế kỷ XX, Phan Bội Châu trở thành một trong những nhân vật trung tâm của phong trào yêu nước. Ông tham gia thành lập Duy Tân Hội, tổ chức phong trào Đông Du, đưa thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập với hy vọng chuẩn bị lực lượng cho công cuộc phục hưng đất nước.

Ông cũng viết nhiều tác phẩm nhằm thức tỉnh tinh thần dân tộc. Những tác phẩm ấy được truyền bá rộng rãi và có ảnh hưởng đến nhiều tầng lớp người Việt Nam đương thời.

Nhưng con đường cứu nước của Phan Bội Châu gặp rất nhiều trở ngại. Sau nhiều năm hoạt động ở nước ngoài, ông bị bắt tại Thượng Hải năm 1925 và bị đưa về Việt Nam. Thực dân Pháp ban đầu dự định xét xử ông, nhưng trước sức ép của phong trào đấu tranh trong nhân dân, bản án được thay bằng hình thức quản thúc tại Huế.

Từ đó, Bến Ngự trở thành nơi gắn với những năm tháng cuối đời của Phan Bội Châu.

Đối với một con người từng đi khắp nơi để tìm đường cứu nước, cuộc sống bị quản thúc ở Huế chắc chắn là một sự thay đổi lớn. Nhưng sự giam lỏng không thể làm cho tư tưởng và hoạt động văn hóa của ông biến mất.

Ông tiếp tục viết sách, làm thơ, giao lưu với những người yêu nước và quan tâm đến vận mệnh đất nước. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia nhận định Phan Bội Châu là một nhân vật trung tâm của phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX và là một nhà văn hóa có ảnh hưởng.

Một trong những việc làm đáng chú ý của ông trong thời gian ở Huế là xây dựng một nghĩa địa dành cho những người đã hy sinh vì nước. Năm 1926, ông mua một khu vườn gần dốc Nam Giao. Ban đầu ông có ý định lập cô nhi viện nhưng không được chính quyền thực dân cho phép. Sau đó, khu đất được chuyển thành nơi an nghỉ của những đồng chí, những người yêu nước.

Chi tiết ấy cho thấy một khía cạnh rất đẹp trong con người Phan Bội Châu.

Ông không chỉ quan tâm đến những người đang sống và đang đấu tranh. Ông còn muốn gìn giữ ký ức về những người đã hy sinh.

Đối với Huế, sự hiện diện của Phan Bội Châu tạo nên một mối liên hệ đặc biệt giữa cố đô và lịch sử phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX. Bến Ngự không chỉ là nơi ông sống những năm tháng cuối đời. Nó còn trở thành một không gian lưu giữ ký ức về một chí sĩ đã dành gần như cả cuộc đời cho câu hỏi: làm thế nào để đất nước thoát khỏi ách ngoại xâm?

Điều đáng trân trọng ở Phan Bội Châu là tinh thần không ngừng tìm kiếm. Trong những giai đoạn khác nhau, ông đã thử nhiều phương thức hoạt động. Có những chủ trương không đạt được mục tiêu, có những phong trào thất bại, nhưng những nỗ lực ấy góp phần làm thức tỉnh tinh thần yêu nước và tạo nên sự chuyển biến trong nhận thức của xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Ngày nay, khi nhắc đến Phan Bội Châu, chúng ta không chỉ nhớ đến một nhà yêu nước. Chúng ta còn nhớ đến một trí thức luôn trăn trở trước vận mệnh dân tộc.

Và Huế là nơi lưu giữ chương cuối của cuộc đời ông.

Năm 1940, Phan Bội Châu qua đời tại Huế. Ông để lại một di sản đồ sộ về tư tưởng, văn chương và hoạt động yêu nước.

Cuộc đời Phan Bội Châu nhắc chúng ta rằng lòng yêu nước không chỉ thể hiện bằng việc cầm vũ khí. Nó còn có thể được thể hiện bằng việc học hỏi, viết, truyền bá tư tưởng, tổ chức lực lượng, giữ gìn ký ức và không ngừng tìm kiếm con đường tốt đẹp hơn cho dân tộc.

Từ Nghệ An đến Nhật Bản, Trung Quốc rồi cuối cùng trở về Bến Ngự – Huế, hành trình của Phan Bội Châu là hành trình của một con người dành phần lớn cuộc đời để đi tìm một con đường cho đất nước.