Phan Bội Châu – Người khơi dậy lòng yêu nước
Ông vận động thanh niên sang Nhật học tập để cứu nước. Dù phong trào không thành công, nhưng đã khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước.
Phan Bội Châu (1867 – 1940), tên khai sinh Phan Văn San, là nhà yêu nước, nhà tư tưởng và nhà văn hóa lớn của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông được xem là người mở đầu cho phong trào cách mạng Việt Nam theo khuynh hướng dân chủ tư sản, khơi dậy tinh thần độc lập dân tộc trong thời kỳ Pháp thuộc.
Thông tin chính
Tên hiệu: Sào Nam, Hải Thụ
Quê quán: Nam Đàn, Nghệ An
Mất: 29 / 9 / 1940 tại Huế
Tổ chức tiêu biểu: Duy Tân Hội, Việt Nam Quang Phục Hội
Tác phẩm nổi bật: Việt Nam vong quốc sử, Ngục trung thư, Hải ngoại huyết thư
Con đường cứu nước và tư tưởng
Sinh trong gia đình Nho học, Phan Bội Châu sớm thể hiện chí khí yêu nước. Sau khi đỗ Giải nguyên năm 1900, ông bỏ đường quan lộ để “tìm đường cứu nước”. Năm 1904, ông sáng lập Duy Tân Hội cùng các đồng chí như Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, vận động cải cách và bồi dưỡng thế hệ thanh niên mới.
Năm 1905, ông phát động Phong trào Đông Du, đưa hàng trăm thanh niên sang Nhật học tập theo tinh thần “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”. Dù bị trục xuất sau Hiệp ước Pháp–Nhật (1908), phong trào này đặt nền móng cho quan hệ hữu nghị Việt–Nhật và sự hình thành lớp trí thức cách mạng đầu thế kỷ XX .
Hoạt động quốc tế và giai đoạn bị giam lỏng
Phan Bội Châu từng gặp gỡ nhiều nhân vật cách mạng châu Á như Lương Khải Siêu và Tôn Trung Sơn, tiếp thu tư tưởng dân chủ và chủ nghĩa dân quyền. Năm 1912, ông lập Việt Nam Quang Phục Hội, chủ trương thành lập nước cộng hòa. Sau nhiều năm hoạt động ở Trung Quốc, Xiêm La và Nhật Bản, ông bị Pháp bắt tại Thượng Hải năm 1925 và bị an trí tại Bến Ngự (Huế) cho đến khi mất .
Di sản văn học và tư tưởng
Là người dùng ngòi bút như vũ khí, Phan Bội Châu để lại hàng trăm tác phẩm văn xuôi, thơ ca, luận thuyết có giá trị chính trị và nghệ thuật. Việt Nam vong quốc sử (1905) là bản “hịch độc lập” đầu tiên của thời cận đại, đánh thức lòng yêu nước của toàn dân. Các tác phẩm Ngục trung thư và Phan Bội Châu niên biểu thể hiện nhân cách kiên trung, lạc quan dù thất bại trong sự nghiệp cách mạng .
Vinh danh và ảnh hưởng
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng gọi ông là “bậc anh hùng, vị thiên sứ, đấng xả thân vì độc lập” . Hiện nhiều trường học, đường phố và di tích mang tên Phan Bội Châu tại Việt Nam; Khu lưu niệm quốc gia đặc biệt ở Nam Đàn (Nghệ An) trở thành địa chỉ tôn vinh một trong những người đặt nền móng cho tư tưởng khai sáng và hiện đại hóa dân tộc Việt Nam.
