PHAN BỘI CHÂU – NGƯỜI MANG KHÁT VỌNG ĐỘC LẬP ĐI QUA BA MƯƠI NĂM BÔN BA

PHAN BỘI CHÂU – NGƯỜI MANG KHÁT VỌNG ĐỘC LẬP ĐI QUA BA MƯƠI NĂM BÔN BA

Cuối thế kỷ XIX, khi đất nước Việt Nam đang nằm dưới ách thống trị của thực dân Pháp, một thế hệ những người yêu nước đã bắt đầu tìm kiếm con đường để giành lại độc lập. Trong số đó có một người dành gần như cả cuộc đời mình cho câu hỏi lớn: làm thế nào để đất nước thoát khỏi cảnh mất nước? Người ấy là Phan Bội Châu.

Phan Bội Châu, tên thật là Phan Văn San, hiệu Sào Nam, sinh năm 1867 tại Nam Đàn, Nghệ An. Từ khi còn trẻ, ông đã có tinh thần yêu nước và sớm tham gia các hoạt động chống Pháp. Trong bối cảnh phong trào Cần Vương dần đi vào thoái trào, Phan Bội Châu nhận thấy con đường cứu nước cần phải tìm một hướng đi mới. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Năm 1904, ông cùng những người đồng chí hướng thành lập Duy Tân Hội. Mục tiêu của tổ chức là giành lại độc lập cho Việt Nam. Nhưng Phan Bội Châu hiểu rằng chỉ dựa vào lực lượng trong nước là chưa đủ. Ông tìm cách liên hệ với bên ngoài, đặc biệt hướng sang Nhật Bản, quốc gia vừa tiến hành cải cách và đang vươn lên mạnh mẽ ở châu Á.

Từ đó hình thành phong trào Đông Du.

Những thanh niên yêu nước được đưa sang Nhật Bản học tập với hy vọng sau này trở về góp sức cho công cuộc cứu nước. Hàng trăm thanh niên đã tham gia phong trào. Họ học quân sự, chính trị, khoa học và nhiều lĩnh vực khác với mong muốn chuẩn bị lực lượng cho tương lai của đất nước. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Nhưng con đường ấy không kéo dài được lâu.

Năm 1908, trước sức ép của thực dân Pháp, Nhật Bản bắt đầu đàn áp và trục xuất những người Việt Nam hoạt động yêu nước. Đến tháng 3 năm 1909, Phan Bội Châu và Cường Để bị trục xuất khỏi Nhật Bản. Phong trào Đông Du tan rã. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Một cánh cửa đóng lại.

Nhưng Phan Bội Châu không dừng bước.

Năm 1912, tại Quảng Đông, Trung Quốc, Duy Tân Hội được giải thể và Việt Nam Quang phục Hội được thành lập. Tổ chức mới chủ trương đánh đuổi thực dân Pháp, khôi phục Việt Nam và xây dựng một nước Việt Nam theo mô hình cộng hòa. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Những năm tháng tiếp theo là những năm tháng đầy hiểm nguy. Phan Bội Châu liên tục hoạt động ở nước ngoài, tìm kiếm sự ủng hộ cho phong trào trong nước. Ông trải qua nhiều lần thất bại, nhiều kế hoạch không thành và luôn phải đối mặt với sự truy bắt của chính quyền thực dân.

Có lẽ chính ông cũng hiểu rằng con đường mình lựa chọn vô cùng gian nan.

Nhưng ông vẫn tiếp tục.

Phan Bội Châu không chỉ hoạt động cách mạng. Ông còn viết rất nhiều tác phẩm nhằm thức tỉnh tinh thần yêu nước và truyền bá tư tưởng cứu nước. Những tác phẩm như Việt Nam vong quốc sử, Hải ngoại huyết thư, Ngục trung thư và nhiều sáng tác khác đã góp phần làm dấy lên tinh thần yêu nước trong xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Đối với ông, viết cũng là một cách đấu tranh.

Nếu không thể trực tiếp trở về lãnh đạo phong trào trong nước, ông dùng sách báo và những lời kêu gọi để đánh thức lòng yêu nước của đồng bào.

Nhưng rồi biến cố lớn nhất trong cuộc đời ông xảy đến.

Năm 1925, Phan Bội Châu bị thực dân Pháp bắt tại Thượng Hải. Ông bị đưa về Việt Nam và bị đưa ra xét xử. Trước sức ép của dư luận và phong trào đấu tranh đòi trả tự do cho ông, chính quyền thực dân không thể xử tử và sau đó buộc ông phải sống dưới chế độ quản thúc tại Huế. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Từ đây, người chí sĩ từng bôn ba nhiều năm ở nước ngoài trở thành “Ông già Bến Ngự”.

Ông không còn có thể tự do đi lại, không còn trực tiếp tổ chức những hoạt động cách mạng như trước. Nhưng tư tưởng và ảnh hưởng của ông vẫn tiếp tục lan rộng.

Những người yêu nước, những thanh niên tiến bộ vẫn tìm đến ông để tìm hiểu thời cuộc. Đặc biệt, trong những năm cuối hoạt động cách mạng của Phan Bội Châu, ông có những cuộc tiếp xúc và trao đổi với Nguyễn Ái Quốc. Những thanh niên từng hoạt động cùng Phan Bội Châu cũng trở thành một bộ phận quan trọng trong phong trào cách mạng về sau. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Điều đáng chú ý trong cuộc đời Phan Bội Châu là ông không phải lúc nào cũng có một con đường hoàn toàn đúng và thống nhất từ đầu đến cuối.

Ông từng đặt hy vọng vào Nhật Bản.

Từng tìm kiếm ngoại viện.

Từng chủ trương đấu tranh vũ trang.

Từng thay đổi tổ chức và phương thức hoạt động.

Và trước những biến chuyển của thời đại, tư tưởng của ông cũng có những thay đổi.

Nhưng có một điều gần như không thay đổi: khát vọng giành độc lập cho Việt Nam.

Đó là điểm khiến tên tuổi Phan Bội Châu có vị trí đặc biệt trong lịch sử Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Ông là một trong những người tiêu biểu của thế hệ chí sĩ đã tìm kiếm con đường cứu nước trong hoàn cảnh dân tộc đang đứng trước cuộc khủng hoảng về đường lối và lực lượng.

Ông thất bại nhiều lần.

Phong trào Đông Du thất bại.

Những hoạt động của Việt Nam Quang phục Hội không đạt được mục tiêu.

Nhiều đồng chí của ông bị bắt, bị tù đày hoặc hy sinh.

Bản thân ông cũng bị bắt và phải sống những năm cuối đời trong cảnh bị quản thúc.

Nhưng thất bại không đồng nghĩa với vô nghĩa.

Những phong trào do ông khởi xướng đã góp phần làm thay đổi nhận thức của một bộ phận người Việt Nam về vấn đề độc lập, về giáo dục, về tổ chức chính trị và về việc tìm kiếm một con đường mới cho dân tộc.

Phong trào Đông Du cũng tạo ra một thế hệ thanh niên Việt Nam ra nước ngoài học tập, tiếp xúc với những tư tưởng và biến chuyển mới của thế giới. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Năm 1940, Phan Bội Châu qua đời tại Huế.

Ông đã dành gần như cả cuộc đời để tìm đường cứu nước.

Có thể ông chưa nhìn thấy ngày đất nước giành được độc lập hoàn toàn.

Có thể những con đường ông lựa chọn chưa đưa dân tộc đến thắng lợi cuối cùng.

Nhưng ông đã để lại một điều vô cùng quan trọng: tinh thần không cam chịu làm người mất nước.

Ngày hôm nay, khi nhìn lại cuộc đời Phan Bội Châu, chúng ta không chỉ cần nhớ đến những lần ông thành công hay thất bại.

Điều đáng nhớ hơn là hình ảnh một con người đã dành hàng chục năm bôn ba vì vận mệnh dân tộc.

Ông đi từ Việt Nam sang Nhật Bản, Trung Quốc, tìm kiếm sự giúp đỡ, tìm kiếm con đường mới, gặp gỡ những người đồng chí hướng và viết những tác phẩm thức tỉnh lòng yêu nước.

Con đường ấy có lúc tưởng như chỉ toàn thất bại.

Nhưng ông vẫn bước tiếp.

Bởi với một người mang trong lòng khát vọng độc lập, thất bại của một phong trào không thể đồng nghĩa với sự chấm dứt của lòng yêu nước.

Phan Bội Châu đã đi qua gần ba mươi năm hoạt động đầy biến động. Ông để lại cho lịch sử không phải câu chuyện về một người luôn chiến thắng, mà là câu chuyện về một người dám tìm đường khi dân tộc đang mất phương hướng.

Và có lẽ đó chính là giá trị lớn nhất mà ông để lại cho thế hệ sau.

Không phải mọi con đường của ông đều dẫn đến thắng lợi.

Nhưng những bước chân của ông đã góp phần mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử tư tưởng và phong trào yêu nước Việt Nam.

Phan Bội Châu đã dành cả cuộc đời để đi tìm con đường cứu nước. Ông không kịp nhìn thấy ngày đất nước hoàn toàn độc lập, nhưng khát vọng mà ông mang theo suốt cuộc đời đã trở thành một phần không thể thiếu trong lịch sử đấu tranh của dân tộc Việt Nam.