-Phan Bội Châu & Phong trào Đông Du – Khát vọng chấn hưng dân tộc

Những năm đầu thế kỷ XX, khi các phong trào vũ trang Cần Vương lần lượt thất bại, phong trào yêu nước Việt Nam đứng trước sự bế tắc về đường lối. Trong bối cảnh đó, cụ Phan Bội Châu (1867 - 1940) – bậc sĩ phu kiệt xuất quê ở Nam Đàn, Nghệ An – đã khởi xướng Phong trào Đông Du (1905 - 1909), mở ra một hướng đi mới táo bạo: đưa thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập để tìm đường chấn hưng dân tộc.

Năm 1904, Phan Bội Châu cùng các sĩ phu thành lập Duy Tân Hội, tôn Cường Để làm Hội chủ. Nhận thấy Nhật Bản là một quốc gia đồng văn, đồng chủng ở châu Á đã canh tân thành công qua Cuộc cải cách Minh Trị và đánh bại đế quốc Nga, cụ Phan đã bí mật sang Nhật Bản để cầu viện và tìm kiếm con đường cứu nước.

Tại Nhật Bản, cụ Phan Bội Châu nhận ra rằng: muốn giải phóng dân tộc thì trước hết phải đào tạo nên một thế hệ thanh niên mới có tri thức khoa học, quân sự và chính trị hiện đại. Cụ đã tha thiết viết các tác phẩm tuyên truyền rực lửa như Việt Nam vong quốc sử, Tân Việt Nam gửi về nước để thức tỉnh lòng dân và kêu gọi thanh niên xuất dương học tập.

Sức lay động của cụ Phan đã thổi bùng một ngọn sóng yêu nước trong giới trẻ. Suốt từ năm 1905 đến 1908, khoảng 200 thanh niên ưu tú từ khắp ba miền Nam - Trung - Bắc đã bất chấp nguy hiểm, vượt biển sang Nhật Bản nhập học tại Trường Đông Du (Thượng Sách Vũ Học Khóa). Các học sinh Đông Du vừa học tập quân sự, khoa học, vừa rèn luyện tinh thần tự lực tự cường.

Dù đến năm 1909, do sự cấu kết giữa thực dân Pháp và Chính phủ Nhật Bản, Phong trào Đông Du bị đàn áp và giải tán, cụ Phan Bội Châu bị trục xuất khỏi Nhật Bản, nhưng phong trào đã để lại một di sản lịch sử vô giá. Đông Du đã đào tạo nên một lớp trẻ trí thức cách mạng tiên phong, thức tỉnh lòng tự tôn dân tộc và đặt nền móng cho các phong trào cách mạng hiện đại ở Việt Nam.