Phan Bội Châu và phong trào Đông Du cứu nước
Phan Bội Châu (1867 – 1940), tên thật là Phan Văn Tấn, hiệu là Sào Nam, là nhà yêu nước, chí sĩ cách mạng kiệt xuất của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Sinh ra tại Nam Đàn, Nghệ An, ông nổi tiếng với trí tuệ uyên bác và lòng yêu nước nồng nàn. Trước cảnh nước mất nhà tan, ông đã khởi xướng phong trào Đông Du (1805–1908), đưa hàng trăm thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập với mục tiêu đào tạo nhân tài, canh tân đất nước và đánh đuổi thực dân Pháp. Dù phong trào gặp nhiều trở lực, tư tưởng canh tân cùng nhiệt huyết bất tử của Phan Bội Châu đã thức tỉnh tinh thần dân tộc, mở ra chặng đường đấu tranh mới theo xu hướng hiện đại hóa cho lịch sử Việt Nam.
1. Xuất thân và con đường tìm đường cứu nước
Phan Bội Châu sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo tại làng Sa Nam, xã Đan Nhiễm (nay thuộc xã Xuân Hòa, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An). Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, sớm đỗ Giải nguyên kỳ thi Hương, nhưng gạt bỏ con đường quan lộc để dấn thân vào con đường cứu nước.
Nhận thấy các cuộc khởi nghĩa vũ trang phong kiến theo phong trào Cần Vương lần lượt thất bại, Phan Bội Châu cho rằng cần phải tìm con đường mới. Ông sáng lập Duy Tân hội vào năm 1904, đề xướng tư tưởng giải phóng dân tộc kết hợp với canh tân đất nước theo mô hình phát triển của Nhật Bản.
2. Phong trào Đông Du và lời kêu gọi thức tỉnh dân tộc
Năm 1905, Phan Bội Châu bí mật sang Nhật Bản để tìm kiếm sự hỗ trợ và tổ chức phong trào Đông Du. Ông đã kêu gọi, đưa gần 200 thanh niên yêu nước Việt Nam (trong đó có Cường Để) sang Nhật Bản du học, học tập khoa học, kỹ thuật và quân sự hiện đại.
Để khơi dậy tinh thần yêu nước, ông sáng tác nhiều tác phẩm văn thơ tâm huyết như Việt Nam vong quốc sử, Hải ngoại huyết thư... Bằng những lời văn dạt dào cảm xúc và lập luận sắc bén, các tác phẩm của ông được truyền tay rộng rãi trong nước, làm dấy lên làn sóng yêu nước mãnh liệt trong mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là giới trí thức trẻ.
3. Bất khuất trước gian nguy và di sản tinh thần vô giá
Năm 1908, dưới sự sức ép ngoại giao của chính quyền thực dân Pháp, chính phủ Nhật Bản đã trục xuất các học sinh Việt Nam và Phan Bội Châu khỏi nước này, khiến phong trào Đông Du bị tan rã. Không nản chí, ông tiếp tục sang Trung Quốc thành lập Việt Nam Quang phục Hội năm 1912 nhằm tiếp tục sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Năm 1925, ông bị thực dân Pháp bắt tại Thượng Hải và đưa về Hà Nội xét xử. Trước làn sóng đấu tranh quyết liệt của nhân dân cả nước đòi thả tự do cho ông, chính quyền Pháp buộc phải giảm án và đưa ông về giam lỏng tại Bến Thự (Huế) cho đến khi qua đời năm 1940.
Theo các tài liệu lịch sử và di sản văn hóa công bố trên các cổng thông tin chính thức (gov.vn) cùng các công trình nghiên cứu của Cục Di sản Văn hóa, Phan Bội Châu là "bậc anh hùng, vị thiên tài, đấng thiên lương" của dân tộc Việt Nam. Cuộc đời ông là ngọn đuốc sáng soi đường cho phong trào giải phóng dân tộc đầu thế kỷ XX.
