Phan Bội Châu và Phong trào Đông Du mở mang trí tuệ

Phan Bội Châu sinh ra tại Nam Đàn, Nghệ An, nổi tiếng thông minh từ nhỏ và đỗ Giải nguyên kỳ thi Hương. Nhìn cảnh đất nước bị thực dân Pháp đô hộ, nhân dân chìm trong lầm than, ông đã gạt bỏ con đường quan lộ phong kiến để dấn thân vào con đường cứu nước.

Đầu thế kỷ XX, Phan Bội Châu nhận thấy các phong trào vũ trang cũ thất bại vì thiếu tri thức hiện đại và vũ khí tân tiến. Năm 1904, ông thành lập Hội Duy Tân, hướng ra nước ngoài để tìm kiếm sự hỗ trợ. Năm 1905, ông khởi xướng Phong trào Đông Du, vận động thanh niên Việt Nam yêu nước sang Nhật Bản học tập.

Ông đã trực tiếp viết nhiều tác phẩm tâm huyết như "Việt Nam vong quốc sử", "Hải外 huyết thư" gởi về nước nhằm thức tỉnh lòng tự tôn dân tộc và kêu gọi thanh niên xuất dương. Nhờ đó, hàng trăm học sinh, thanh niên ưu tú (như Cường Để, Lương Ngọc Quyến) đã vượt biên sang Nhật học tập về quân sự, khoa học kỹ thuật với hy vọng trở về giải phóng quê hương.

Mặc dù phong trào Đông Du sau đó bị đàn áp do sự cấu kết giữa chính quyền Pháp và Nhật, nhưng Phan Bội Châu đã gieo những mầm mống tư tưởng tiến bộ đầu tiên, chuyển biến phong trào yêu nước Việt Nam từ hệ tư tưởng phong kiến sang xu hướng dân chủ tư sản. Ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh tôn vinh là "Vị anh hùng, bậc đại phụ lão mà trọn đời dốc lòng vì sự nghiệp giải phóng dân tộc".