Phan Châu Trinh
(Họ và tên thí sinh: Phạm Quốc Anh)
(Lớp: 12A3 - Trường Trung học phổ thông Lê Hồng Phong)
Cuộc đời và sự nghiệp của Nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh
Phan Châu Trinh (tên hiệu là Tây Hồ, sinh ngày 9 tháng 9 năm 1872, mất ngày 24 tháng 3 năm 1926) là một nhà chí sĩ yêu nước tiêu biểu của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người chủ trương cải cách xã hội, khai hóa văn minh và là một trong những ngọn cờ đầu của phong trào Duy Tân, cống hiến trọn đời cho con đường tự cường và giải phóng dân tộc.
Thân thế và xuất thân khoa bảng Quảng Nam
Phan Châu Trinh sinh ra tại làng Tây Lộc, huyện Tiên Phước, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình võ quan đời đời triều Nguyễn. Sớm mồ côi mẹ từ nhỏ và lớn lên trong cảnh nước mất nhà tan, ông thừa hưởng truyền thống hiếu học và tinh thần trượng nghĩa. Năm 1901, ông đỗ Phó bảng, bước vào con đường quan trường dưới triều nhà Nguyễn với chức Tri huyện Kỳ Sơn, nhưng sớm chán ghét bộ máy phong kiến thối nát, hủ bại và sự đàn áp của thực dân Pháp, từ quan để bước hẳn vào con đường hoạt động cứu nước.
Chủ trương Duy Tân và tư tưởng "Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh"
Nhận thấy bạo động vũ trang trong thời điểm bấy giờ chưa đủ tiềm lực và con đường dựa vào ngoại bang là ảo tưởng, Phan Châu Trinh cùng các sĩ phu đồng chí hướng như Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp khởi xướng phong trào Duy Tân ở Trung Kỳ (từ năm 1906).
Tư tưởng cốt lõi của ông tập trung vào ba nguyên tắc mang tính chiến lược:
Khai dân trí: Mở mang trường học, truyền bá chữ Quốc ngữ, đổi mới nội dung học tập, bài trừ các hủ tục phong kiến, tiếp thu khoa học kỹ thuật phương Tây.
Chấn dân khí: Thức tỉnh ý thức tự chủ, lòng tự tôn dân tộc, đả phá tư tưởng "trung quân ái quốc" mù quáng và sự hèn nhược trước cường quyền.
Hậu dân sinh: Phát triển kinh tế, khuyến khích công thương nghiệp, làm cho đời sống nhân dân bớt khổ cực.
Hoạt động ở Pháp và chí hướng dân chủ
Năm 1908, sau phong trào chống sưu thuế ở Trung Kỳ, thực dân Pháp khép tội ông kích động và đày ra nhà tù Côn Đảo. Năm 1911, ông được thả tự do nhưng bị đưa sang Pháp sinh sống dưới sự kiểm soát chặt chẽ.
Tại Paris, Phan Châu Trinh tiếp tục tích cực hoạt động chính trị, viết báo, liên lạc với kiều bào và các nhà cách mạng quốc tế (trong đó có Nguyễn Ái Quốc). Ông gửi bản Thất điều thư (Thảy bảy điều) lên chính phủ Pháp vạch tr tội ác của cai trị thực dân và đòi cải cách chế độ thuộc địa, giương cao ngọn cờ dân chủ cộng hòa với quan điểm "Ỷ Pháp kháng Pháp" (dựa vào luật pháp tiến bộ của Pháp để đòi quyền lợi cho nhân dân).
Trở về nước và di sản tinh thần
Tháng 6 năm 1925, với sự cho phép của toàn quyền Đông Dương, ông trở về Sài Gòn. Dù sức khỏe đã suy kiệt, ông vẫn tiếp tục diễn thuyết và truyền bá tư tưởng dân chủ, nổi tiếng với các buổi nói chuyện về vấn đề đạo đức và quân chủ hay dân chủ.
Phan Châu Trinh qua đời ngày 24 tháng 3 năm 1926 tại Sài Gòn. Đám tang của ông trở thành một cuộc biểu dương lực lượng yêu nước rầm rộ chưa từng có của học sinh, sinh viên và nhân dân cả nước. Cuộc đời, nhân cách thanh cao cùng tư tưởng đổi mới tiến bộ của ông mãi mãi là di sản tư tưởng quý báu trong lịch sử cận đại Việt Nam.
