Phan Châu Trinh

100 NĂM NGÀY MẤT PHAN CHÂU TRINH (24/3/1926 - 24/3/2026)

Đúng 100 năm trước, một sự kiện đã gây chấn động xã hội Việt Nam đương thời: Cụ Phan Châu Trinh qua đời vì bệnh lao vào 9h30 tối ngày 24/3/1926 tại khách sạn Bá Huê Lầu của nhà yêu nước Huỳnh Đình Điển, ở số 54 đường Pellerin, Sài Gòn (nay là đường Pasteur, khu quán pub đối diện Cao đẳng Tôn Đức Thắng - một số tài liệu ghi Cụ qua đời tại Chiêu Nam Lầu của gia đình Nguyễn An Ninh là không chính xác)

Sáng đó cụ Huỳnh Thúc Kháng ghé thăm, Cụ Tây Hồ đã trầm trọng, không ngồi dậy được, chỉ ngó nhau cười, trao lời vĩnh quyết: “Hai ta được thấy nhau trên trần gian này một khoảng ngắn ngủi cũng đủ rồi, can trường bình sinh đã soi dọi nhau." Cũng sáng đó lúc 10 giờ, Nguyễn An Ninh bị mật thám Pháp bắt đi, nên dù là người kề vai sát cánh cùng cụ từ lúc qua Pháp đón cụ về Việt Nam hoạt động và chữa bệnh, ông lại không có mặt khi Cụ qua đời.

Linh cữu của Cụ được quàn tại Bá Huê Lầu trong 10 ngày để đồng bào mọi miền có thời gian tới viếng. Ban tang lễ gồm 15 người, do Bùi Quang Chiêu làm chủ tịch, tổ chức cử hành như nghi thức quốc tang dù bị chính quyền ngăn trở.

Ngày Chủ nhật 4/4/1926, đám đưa tang được tổ chức. Từ tờ mờ sáng, người người từ khắp thành phố và vùng phụ cận đổ về đường Pellerin để đưa tang. Hàng vạn người đổ ra đường, đeo băng tang, xếp hàng chỉnh tề, cờ phướn nghiêm trang, đi theo linh cữu. Đám tang đi theo lộ trình từ số 54 đường Pellerin sang đại lộ Norodom (nay là đường Lê Duẩn), quẹo vào đường Paul Blanchy (đường Hai Bà Trưng) rồi đi thẳng xuống Tân Định (đường Phan Đình Phùng) đến nghĩa trang Gò Công tương tế ở làng Tân Sơn Nhứt (số 9 đường Phan Thúc Duyện). Khi đoàn người tiến về gần nghĩa địa, hai bên đường vẫn đông kín người đứng tiễn đưa. Khi đoàn tang đi qua, người dân bỏ mũ cúi đầu, đủ mọi thành phần, giai tầng, lứa tuổi, nghề nghiệp đều có mặt trong đoàn đưa tang.