PHAN CHÂU TRINH

Trong phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX tại Việt Nam, cụ Phan Châu Trinh (hiệu Tây Hồ, biệt danh Sắc Khê) là nhà tư tưởng dân chủ tư sản lỗi lạc, chủ trương cứu nước bằng con đường cải cách ôn hòa: “Khai dân trí, hậu dân sinh, chấn dân khí”. Dù trải qua muôn vàn oan khiên và ngục tù thực dân, tư tưởng canh tân tiến bộ của ông vẫn tỏa sáng rực rỡ, định hướng cho sự phát triển của xã hội Việt Nam hiện đại.

Phan Châu Trinh sinh ngày 9 tháng 9 năm 1872 tại làng Tây Lộc, tổng An Thành, huyện Hà Đông, phủ Tam Kỳ (nay thuộc xã Tam Lãnh, huyện Phú Ninh), tỉnh Quảng Nam trong một gia đình võ quan triều Nguyễn sớm tham gia phong trào Cần Vương. Đỗ Phó bảng năm 1901, ông sớm nhận ra sự hủ bại của triều đình phong kiến và bản chất bóc lột tàn bạo của thực dân Pháp, từ đó quyết định từ quan để bước vào con đường hoạt động duy tân cứu nước.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, từ năm 1906, Phan Châu Trinh cùng các đồng chí Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp phát động phong trào Duy Tân sôi nổi khắp Trung Kỳ và Nam Kỳ. Ông chủ trương vận động nhân dân bỏ các hủ tục phong kiến, cắt tóc ngắn, mặc áo ngắn, lập hội kinh doanh, mở trường dạy học theo phương pháp mới chữ Quốc ngữ và khoa học thực nghiệm, đồng thời viết thư vạch trần tội ác của thực dân Pháp gửi Toàn quyền Đông Dương.

Năm 1908, sau phong trào kháng thuế chống sưu cao ở Quảng Nam và Trung Kỳ, thực dân Pháp khép tội ông kích động bạo động và đày ra nhà tù Côn Đảo suốt ba năm. Năm 1911, ông sang Pháp sinh sống tại Paris, tiếp tục dùng ngòi bút sắc bén viết báo, diễn thuyết vạch trần chế độ cai trị thuộc địa, đồng thời có thời gian gặp gỡ, trao đổi tư tưởng với người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành (sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh).

Tháng 6 năm 1925, Phan Châu Trinh bệnh nặng được phép về nước chữa bệnh và qua đời tại Sài Gòn ngày 24 tháng 3 năm 1926. Đám tang của ông đã biến thành cuộc biểu tình chính trị khổng lồ của hàng chục vạn học sinh, sinh viên, nhân dân khắp ba kỳ, mở đầu cho cao trào yêu nước công nông 1925–1930. Cuộc đời và tư tưởng của ông để lại bài học sâu sắc về việc coi trọng tri thức, giáo dục và lòng tự trọng dân tộc.

Câu chuyện về Phan Châu Trinh trong “Câu chuyện thời hoa lửa” khẳng định tầm nhìn chiến lược của một nhà canh tân vĩ đại: muốn đánh đổ ngoại xâm trước hết phải làm cho dân tộc giàu có về trí tuệ, vững mạnh về kinh tế và tự chủ về tinh thần. Di sản của cụ mãi là ngọn đuốc soi đường cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hôm nay.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

• Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chuyên mục “Nhân vật lịch sử”, tư liệu về danh nhân văn hóa Phan Châu Trinh. https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/2003/nhan-vat-lich-su

• Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, tư liệu phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX. https://www.baotanglichsutphcm.com.vn/