Phan Châu Trinh - Ngọn lửa canh tân và khát vọng dân quyền
Trong những bậc sĩ phu yêu nước đầu thế kỷ XX, nếu Phan Bội Châu chọn con đường bạo động cầu viện ngoại bang, thì cụ Phan Châu Trinh lại bước đi trên một con đường đầy chông gai nhưng vô cùng cấp tiến: khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh. Nhắc đến Tây Hồ – Phan Châu Trinh, lịch sử khắc ghi hình ảnh một nhân cách lớn, một nhà tư tưởng vĩ đại đã hiến dâng cả cuộc đời cho khát vọng canh tân đất nước và giải phóng nhân dân.
Sinh ra trên mảnh đất Quảng Nam hiếu học, sớm hấp thụ nền nho học thâm sâu nhưng cụ Phan đã sớm nhận ra những bất cập, lỗi thời của chế độ phong kiến mục nát và ách thống trị tàn bạo của thực dân Pháp. Thay vì chọn cách hô hào bạo động hay chấp nhận cúi đầu làm nô lệ, cụ nhìn thấu căn nguyên của sự suy vong: muốn cứu nước trước hết phải cứu lấy con người. Cụ chủ trương đánh thức lòng tự tôn dân tộc từ bên trong, mở mang trường học, truyền bá tư tưởng khoa học kỹ thuật, bài trừ hủ tục phong kiến, và đòi thực dân Pháp phải thực hiện dân chủ, cộng hòa ở thuộc địa.
Cuộc đời của cụ là một chuỗi ngày dài sóng gió, chịu đựng biết bao cay đắng, từ những năm tháng đày ải ở Côn Đảo xa xôi cho đến quãng đời bôn ba nước ngoài đầy cơ cực. Thế nhưng, dù trong ngục tù hay khi đối mặt với vô vàn áp lực, ý chí sắt đá và ngọn lửa yêu nước trong trái tim người trí thức ấy chưa bao giờ lụi tàn. Từng câu chữ, từng bài diễn thuyết của cụ đều như những tiếng sét đánh thức hàng triệu tâm hồn người Việt đang chìm đắm trong u mê, nô lệ.
Phan Châu Trinh đã ra đi, để lại phía sau một hoài bão lớn lao chưa trọn vẹn giữa buổi giao thời. Nhưng tư tưởng "Khai dân trí - Chấn dân khí - Hậu dân sinh" của cụ vẫn mãi là ngọn hải đăng soi đường cho các thế hệ mai sau. Nhìn lại cuộc đời oanh liệt và thanh cao của Tây Hồ tiên sinh, mỗi chúng ta thêm kính yêu một nhân cách kiệt xuất, và tự nhủ phải không ngừng học tập, vươn lên, góp sức mình xây dựng một đất nước tự do, văn minh và giàu mạnh.
