PHAN CHÂU TRINH: NGƯỜI CHỦ TRƯƠNG “KHAI DÂN TRÍ, CHẤN DÂN KHÍ, HẬU DÂN SINH”

Vị phó bảng xứ Quảng

Phan Châu Trinh sinh năm 1872 ở Quảng Nam, vùng đất có nhiều nhân sĩ yêu nước. Ông học giỏi, đỗ Phó bảng năm 1901, rồi ra làm quan ở Huế. Tuy nhiên, chứng kiến cảnh quan trường mục nát, ông chán nản và từ quan, dấn thân vào hoạt động cứu nước.

Ông nổi tiếng là người có tư tưởng tiến bộ, thẳng thắn phê phán những điều bất hợp lý.

Con đường duy tân

Khác với một số nhà yêu nước chủ trương dùng bạo lực, ông chủ trương cải cách, nâng cao dân trí, dân khí, dân sinh. Khẩu hiệu nổi tiếng của ông là “Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”, nghĩa là mở mang trí tuệ cho dân, nâng cao tinh thần dân tộc, cải thiện đời sống của nhân dân.

Ông cùng các đồng chí vận động mở trường học, lập hội buôn, cắt tóc ngắn, mặc áo ngắn, và bỏ những hủ tục lạc hậu.

Phong trào chống thuế ở Trung Kỳ năm 1908

Năm 1908, phong trào chống sưu thuế nổ ra ở nhiều tỉnh miền Trung. Thực dân Pháp cho rằng ông là người đứng sau, nên đã bắt ông và đày ra Côn Đảo. Trong tù, ông bị giam cầm, lao dịch khổ sai, nhưng vẫn kiên cường.

Nhờ dư luận phản đối, ông được ân xá sau vài năm, rồi sang Pháp sinh sống.

Những năm ở Pháp và ngày trở về

Ở Pháp, ông tiếp tục hoạt động, tiếp xúc với nhiều nhà yêu nước. Năm 1925, ông trở về Sài Gòn, tiếp tục diễn thuyết, kêu gọi nhân dân đổi mới. Năm 1926, ông qua đời vì bệnh tật.

Đám tang của ông diễn ra rất đông người, trở thành một sự kiện chính trị lớn, thúc đẩy phong trào yêu nước trong cả nước.

Di sản tư tưởng

Tư tưởng của Phan Châu Trinh, đề cao dân quyền, dân chủ, khai dân trí, vẫn có giá trị cho đến ngày nay. Ông là một trong những nhà tư tưởng tiêu biểu của phong trào duy tân đầu thế kỷ XX.

Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học trên cả nước.

Ý nghĩa và bài học cho thế hệ trẻ

•        Đề cao việc học tập, mở mang dân trí.

•        Dám phê phán cái cũ, chủ trương đổi mới.

•        Kiên định lý tưởng dù bị tù đày.

•        Bài học: muốn nước mạnh, trước hết phải làm cho dân mạnh.