Phan Chu Trinh và tư tưởng "Tự lực cánh sinh"

Khác với Phan Bội Châu thiên về bạo động, cụ Phan Chu Trinh dành cả đời để đấu tranh cho con đường "Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh". Cụ là người đầu tiên chỉ ra rằng: muốn cứu nước, trước hết dân tộc phải thoát khỏi sự u tối của chế độ phong kiến lạc hậu.

Cụ đi khắp nơi vận động nhân dân cắt tóc ngắn, mặc áo ngắn, học chữ Quốc ngữ và làm kinh tế. Cụ dũng cảm viết thư gửi toàn quyền Pháp để vạch trần tội ác của thực dân và đòi hỏi những quyền lợi căn bản cho người bản xứ. Dù bị tù đày ở Côn Đảo và sau đó bị trục xuất sang Pháp, tư tưởng dân chủ và duy tân của cụ đã mở đường cho một thế hệ trí thức mới, góp phần quan trọng vào tiến trình hiện đại hóa dân tộc.