PHAN CÔNG NAM – NGƯỜI CHỈ HUY PHÒNG KHÔNG TRÊN NHỮNG CHIẾN TRƯỜNG ÁC LIỆT

Phan Công Nam sinh năm 1945 trên quê hương Hà Tĩnh, vùng đất gắn với truyền thống Xô viết Nghệ Tĩnh. Cha ông từng tham gia phong trào cách mạng 1930–1931, vì vậy từ nhỏ Nam đã được giáo dục về lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm với quê hương.

Tháng 8 năm 1964, ông nhập ngũ. Chỉ vài tháng sau, đến tháng 12, Phan Công Nam được phân công vào miền Nam chiến đấu.

Con đường quân ngũ của ông sau đó gắn liền với lực lượng phòng không – nơi người chiến sĩ phải đối đầu trực tiếp với máy bay trong những điều kiện cực kỳ khắc nghiệt.

Qua nhiều năm chiến đấu, Phan Công Nam tham gia 174 trận. Riêng bản thân ông trực tiếp bắn rơi 10 máy bay, trong đó có 3 máy bay tiêm kích phản lực, đồng thời cùng khẩu đội bắn rơi thêm 12 chiếc khác.

Nhưng những chiến công của ông không chỉ nằm ở con số. Nhiều lần, chính sự bình tĩnh và khả năng lựa chọn thời cơ đã giúp đơn vị vượt qua những tình huống rất khó khăn.

Trong trận Plây Me năm 1965, đơn vị vừa chiếm lĩnh trận địa ở một bãi trống thì máy bay và pháo binh đối phương bắt đầu bắn phá dữ dội.

Công sự còn chưa kịp đào.

Một khẩu súng lại bị hóc.

Trong hoàn cảnh ấy, Phan Công Nam vẫn bình tĩnh sửa súng ngay giữa trận địa, sau đó cùng đồng đội tiếp tục chiến đấu và bắn rơi 2 máy bay lên thẳng.

Đó là một trong những chiến công đầu tiên cho thấy khả năng giữ bình tĩnh của người chiến sĩ trẻ.

Một năm sau, tháng 11 năm 1966, tại khu vực sông Sa Thầy, Phan Công Nam đang bị sốt nhưng vẫn kiên quyết bám trận địa.

Trận chiến kéo dài quyết liệt.

Ông cùng đồng đội bắn rơi 7 máy bay.

Khi đơn vị nhận lệnh chuyển trận địa, khẩu súng vừa bắn liên tục nên nòng súng vẫn còn rất nóng. Nhưng Phan Công Nam không chờ đợi.

Một mình ông vác nòng súng nặng khoảng 34 kg, nhanh chóng cơ động tới vị trí mới để tiếp tục chiến đấu.

Đầu Xuân 1968, thử thách lại đến trên đường hành quân.

Trong khẩu đội có nhiều chiến sĩ bị ốm. Phan Công Nam tự nguyện mang thêm vũ khí và đạn dược.

Suốt 10 ngày, ông mang khối lượng khoảng:

50 kg.

Nhờ sự cố gắng của cả đơn vị, khẩu đội đến vị trí mới ở Ngọc Cung đúng kế hoạch.

Nhưng vừa tới nơi, chưa kịp củng cố xong công sự thì pháo đối phương đã bắn dữ dội vào trận địa.

Trước mặt khẩu đội lúc ấy có nhiều cây lớn che khuất hướng bắn.

Nếu chờ pháo ngớt mới ra phát quang, rất có thể đơn vị sẽ bỏ lỡ thời cơ.

Phan Công Nam lập tức nhảy khỏi hầm, vận động đồng đội cùng chặt cây, mở xạ giới ngay giữa lúc pháo đang bắn.

Quyết định ấy tạo điều kiện cho đơn vị kịp triển khai chiến đấu.

Trong suốt 3 ngày đêm, khẩu đội chiến đấu liên tục và được ghi nhận bắn rơi 10 máy bay Mỹ, gồm 5 tiêm kích, 4 máy bay lên thẳng và 1 máy bay trinh sát L.19.

Qua những trận đánh ấy, Phan Công Nam ngày càng trưởng thành từ một chiến sĩ thành cán bộ chỉ huy.

Ở cương vị mới, ông không chỉ trực tiếp bắn máy bay mà còn phải nghiên cứu cách bố trí hỏa lực, dự đoán đường bay và tổ chức hiệp đồng giữa các khẩu đội.

Một trong những trận đánh tiêu biểu diễn ra trong đợt vây ép Plây Cần.

Tình huống lúc đó rất khẩn trương.

Sau khi quan sát và xác định chính xác hướng máy bay có thể vào, Phan Công Nam quyết định một cách đánh táo bạo:

đặt pháo ngay trên mặt đất để bắn.

Cách bố trí ấy giúp hỏa lực xuất hiện bất ngờ.

Khi những chiếc máy bay lên thẳng chở quân tiếp viện bay tới, đơn vị lập tức khai hỏa.

Theo tài liệu tuyên dương, trong một đợt, đơn vị của Phan Công Nam đã bắn rơi:

7 máy bay lên thẳng chở đầy quân tiếp viện.

Nhưng một trong những trận đánh lớn nhất mà ông tham gia chỉ huy diễn ra tại Bàu Cỏ, miền Đông Nam Bộ, tháng 1 năm 1969.

Trước trận đánh, Phan Công Nam cùng tập thể ban chỉ huy nghiên cứu kỹ địa hình, tính toán đường bay và xây dựng phương án tác chiến.

Khi máy bay đối phương xuất hiện, các khẩu đội không đứng cố định.

Họ cơ động linh hoạt.

Hiệp đồng chặt chẽ.

Đón đúng hướng bay.

Kết quả, đại đội của Phan Công Nam phối hợp với một đại đội bạn được ghi nhận:

BẮN RƠI 70 MÁY BAY ĐỊCH.

Đó là một trong những trận phòng không có hiệu suất rất cao mà tài liệu tuyên dương ghi lại trong quá trình chiến đấu của ông.

Từ Plây Me, Sa Thầy, Ngọc Cung đến Plây Cần và Bàu Cỏ, Phan Công Nam từng bước trưởng thành thành một cán bộ chỉ huy phòng không giàu kinh nghiệm.

Điểm nổi bật ở ông là sự kết hợp giữa gan dạ và tính toán.

Khi súng hỏng giữa trận địa, ông sửa ngay.

Khi nòng súng còn nóng, ông vẫn vác đi cơ động.

Khi cây che khuất xạ giới, ông lao khỏi công sự giữa pháo kích để mở hướng bắn.

Khi cần tạo bất ngờ, ông mạnh dạn đặt pháo trên mặt đất.

Và khi trở thành chỉ huy đại đội, ông biết tổ chức các khẩu đội cơ động để đón đúng đường bay thay vì chỉ chờ mục tiêu xuất hiện.

Trong công tác và sinh hoạt, Phan Công Nam được ghi nhận là người nghiêm chỉnh chấp hành mệnh lệnh, giữ tốt kỷ luật dân vận, đoàn kết và tận tình giúp đỡ đồng đội.

Ông được tặng 2 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Nhì, 5 bằng khen, 9 giấy khen; 6 lần đạt danh hiệu Dũng sĩ bắn máy bay, một lần Dũng sĩ diệt Mỹ và một lần Dũng sĩ Quyết thắng.

Ngày 10 tháng 2 năm 1970, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tặng Phan Công Nam danh hiệu:

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng.

Từ một thanh niên Hà Tĩnh nhập ngũ ở tuổi 19, Phan Công Nam đã trưởng thành giữa những trận đánh phòng không ác liệt nhất, từ Tây Nguyên đến miền Đông Nam Bộ.

Ông tham gia 174 trận, trực tiếp bắn rơi 10 máy bay, cùng khẩu đội bắn rơi thêm 12 chiếc, đồng thời chỉ huy nhiều trận đánh phòng không lớn.

Nhưng dấu ấn lớn nhất của Phan Công Nam có lẽ nằm ở tinh thần không bao giờ để hoàn cảnh làm mất thời cơ chiến đấu: súng hỏng thì sửa, trận địa chưa có công sự vẫn bám, xạ giới bị che thì lao ra phát quang, cần tạo bất ngờ thì đặt pháo ngay trên mặt đất để đón máy bay.

Đó là hình ảnh của Phan Công Nam – người cán bộ phòng không trưởng thành từ chiến trường, luôn bình tĩnh tìm cách biến khó khăn thành thời cơ chiến đấu.