Phan Đăng Lưu: Người mang lệnh hoãn khởi nghĩa về Nam nhưng không kịp
Phan Đăng Lưu (1902–1941), kỹ sư canh nông người Nghệ An, ra Bắc dự Hội nghị Trung ương đề nghị hoãn khởi nghĩa Nam Kỳ; trên đường về bị mật thám bắt ngày 22/11/1940 và bị xử bắn ở ngã ba Giồng, Hóc Môn tháng 8/1941.
Có những chuyến đi về mà chỉ cần chậm vài ngày là đủ đổi cả lịch sử.
Phan Đăng Lưu sinh năm 1902 trong một gia đình nhà Nho. Ông học trường Canh nông ở Tuyên Quang, ra làm kỹ sư canh nông, nhưng sau từ bỏ chức viên chức để hoạt động cách mạng. Ông gần gũi cụ Phan Bội Châu và giúp cụ hoàn thành bộ “Phan Bội Châu niên biểu”. Ông cũng từng bị bắt, kết án và đày ở Buôn Ma Thuột.
Cuối năm 1940, ông ra Bắc dự Hội nghị Trung ương ở Đình Bảng và mang theo đề nghị hoãn cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ. Đến ngày 22/11/1940, trên đường về Sài Gòn, ông bị mật thám Pháp bắt. Cuộc khởi nghĩa nổ ra ngay sau đó, và quân Pháp đàn áp rất dữ dội. Ông bị tuyên án tử hình ngày 3/3/1941.
Cuối tháng 8/1941, ông bị bắn ở ngã ba Giồng, Hóc Môn cùng Nguyễn Văn Cừ, Nguyễn Thị Minh Khai, Hà Huy Tập, Võ Văn Tần và Nguyễn Hữu Tiến. Năm 2017, ở quê ông, Yên Thành, người ta dựng một tượng đài cao gần mười mét, kèm đền liệt sĩ của huyện.
