Phan Đăng Lưu nhà lãnh đạo tiền bối của Đảng Cộng sản Việt Nam

Phan Đăng Lưu (1902 – 1941) là nhà cách mạng, nhà lãnh đạo tiền bối của Đảng Cộng sản Việt Nam và một nhà báo tiên phong trong phong trào báo chí cách mạng. Ông tiêu biểu cho thế hệ trí thức yêu nước đầu thế kỷ XX, kiên trung với lý tưởng giải phóng dân tộc và hi sinh anh dũng trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ.

Sinh trong gia đình nhà nho yêu nước, Phan Đăng Lưu sớm giác ngộ tư tưởng giải phóng dân tộc. Ông từng học Trường Canh nông thực hành Tuyên Quang, rồi làm việc tại Sở Canh nông Bắc Kỳ. Năm 1925, ông gia nhập Hội Phục Việt – tiền thân của Tân Việt Cách mạng Đảng, sau đó được cử vào Ban Thường vụ phụ trách tuyên huấn. Năm 1929, ông bị bắt và đày lên Nhà đày Buôn Ma Thuột, nơi ông tổ chức báo bí mật bằng tiếng Việt và Êđê, kêu gọi đoàn kết tù nhân và binh lính .

Sau khi được thả năm 1936, Phan Đăng Lưu tham gia Xứ ủy Trung Kỳ, lãnh đạo phong trào dân chủ và đấu tranh nghị trường. Ông trực tiếp chỉ đạo các tờ Sông Hương tục bản, Dân, Dân TiếnvàDân Muốn, biến báo chí thành vũ khí chính trị công khai đòi quyền dân sinh – dân chủ . Với bút danh “Nghị Toét”, ông viết các xã luận, bình luận sâu sắc phê phán chính quyền thực dân, khơi dậy tinh thần yêu nước.

Năm 1937, ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng; đến 1939, phụ trách phong trào Nam Kỳ và tham dự các Hội nghị Trung ương VI – VII, góp phần định hướng chiến lược chuyển sang nhiệm vụ giải phóng dân tộc . Tháng 11 năm 1940, khi trở lại Nam Kỳ truyền đạt chỉ thị hoãn khởi nghĩa, ông bị bắt và bị xử bắn ngày 26 tháng 8 năm 1941 cùng các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Võ Văn Tần và Nguyễn Thị Minh Khai.

Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học và công trình tưởng niệm trên cả nước. Phan Đăng Lưu được xem là biểu tượng của người trí thức cộng sản mẫu mực – kiên định, tận tụy và sáng tạo, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử cách mạng và báo chí Việt Nam.