Phan Đình Giót – Khi thân người hóa thành con đường

Ngọn lửa bất diệt: Anh hùng Phan Đình Giót

Một khoảnh khắc, một đời người

Có những khoảnh khắc trong lịch sử chỉ kéo dài vài giây, nhưng đủ sức soi sáng cả một thời đại. Khoảnh khắc 22 giờ 30 phút ngày 13 tháng 3 năm 1954, tại cứ điểm Him Lam, là một khoảnh khắc như thế. Khi ấy, một người lính trẻ tuổi tên là Phan Đình Giót đã dùng chính tấm ngực của mình để bịt kín lỗ châu mai của địch, mở đường cho đồng đội xông lên tiêu diệt cứ điểm. Anh hy sinh ngay trong đêm ấy, khi mới 32 tuổi.

Hành động của Phan Đình Giót không phải là một sự liều lĩnh bộc phát. Đó là kết quả của một quá trình dài hun đúc lý tưởng, rèn luyện trong gian khổ và trưởng thành qua những trận đánh ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp. Câu chuyện về anh là một phần của “thời hoa lửa” – cái thời mà mỗi người lính đều mang trong mình một ngọn lửa, và ngọn lửa ấy có thể bùng cháy thành ánh sáng bất diệt chỉ trong một khoảnh khắc quyết định.

Từ miền quê nghèo Hà Tĩnh đến chiến trường Tây Bắc, từ những ngày đầu cầm súng đến phút giây hóa thành bất tử. Phan Đình Giót không chỉ là hiểu về một cá nhân anh hùng, mà còn là hiểu về một thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh như thế nào cho độc lập tự do của dân tộc.

Từ cậu bé đi ở đến người lính chủ lực

Phan Đình Giót sinh năm 1922 tại xóm Tam Quang, thôn Vĩnh Yên, xã Cẩm Quan, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Anh lớn lên trong một gia đình nông dân nghèo “đã mấy đời chịu cảnh cày thuê, cuốc mướn”. Bố mất sớm, hai anh em Giót sống cùng mẹ trong một ngôi nhà tranh dột nát. Đói quá, không có cái ăn, anh và em trai phải đi ở cho địa chủ từ lúc lên 6, lên 7 tuổi.

Tuổi thơ ấy là tuổi thơ của hàng triệu người dân Việt Nam dưới ách thực dân và phong kiến: không được học hành, không có quyền làm người, chỉ biết làm lụng và chịu đựng. Nhưng chính cái nghèo, cái khổ ấy đã gieo vào lòng người thanh niên xứ Nghệ – Tĩnh một khát vọng cháy bỏng: khát vọng thoát khỏi kiếp nô lệ, khát vọng được sống như một con người.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Phan Đình Giót tham gia lực lượng tự vệ chiến đấu. Đó là bước ngoặt đầu tiên. Lần đầu tiên trong đời, anh được cầm vũ khí để bảo vệ chính mình, bảo vệ làng quê, bảo vệ chính quyền cách mạng còn non trẻ. Năm 1950, anh xung phong vào bộ đội chủ lực. Hai năm sau, anh được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam – một dấu mốc cho thấy sự trưởng thành về nhận thức và lý tưởng.

Trong quân ngũ, Phan Đình Giót nổi bật không phải bằng những lời nói to tát, mà bằng những việc làm cụ thể. Những người đồng đội cũ nhớ về anh như một người “luôn tự giác, gương mẫu về mọi mặt, hết lòng yêu thương giúp đỡ đồng đội, sẵn sàng nhận khó khăn về mình, nhường thuận lợi cho bạn”. Trong một môi trường khắc nghiệt, nơi cái chết luôn cận kề, những phẩm chất ấy không phải là điều dễ có. Nó cho thấy một nhân cách đã được tôi luyện, một con người biết đặt tập thể lên trên bản thân mình ngay từ những việc nhỏ nhất.

Cuối năm 1950, trong trận Chùa Tiếng, Phan Đình Giót một mình bò lên đặt bộc phá, phá sập lô cốt địch, rồi ném lựu đạn tiêu diệt nhiều tên, tạo điều kiện cho đơn vị chiến thắng. Những chiến công ấy, nối tiếp nhau, đã vẽ nên chân dung một người lính không biết lùi bước. Và chính chân dung ấy sẽ được khắc sâu nhất trong trận đánh cuối cùng của anh.

Đêm Him Lam: Khi thân người hóa thành con đường

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức mở màn bằng trận đánh vào cứ điểm Him Lam – một cứ điểm quan trọng án ngữ con đường tiến vào lòng chảo Điện Biên, được Pháp xây dựng kiên cố với hệ thống hầm hào, lô cốt và hỏa lực dày đặc. Nhiệm vụ tiêu diệt Him Lam được giao cho Đại đoàn 312. Phan Đình Giót khi ấy là Tiểu đội phó bộ binh thuộc Đại đội 58, Tiểu đoàn 428, Trung đoàn 141, Đại đoàn 312. Anh đã cùng đồng đội hành quân gần 500 km lên Tây Bắc, vượt qua nhiều đèo dốc, tham gia mở đường kéo pháo trong những ngày tháng “khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt”.

Trong đội hình tiến công, Phan Đình Giót có nhiệm vụ cùng tiểu đội bộc phá phá hàng rào, mở cửa cho đại đội xông lên. Anh đã đánh quả bộc phá thứ chín và bị thương vào đùi, nhưng vẫn xung phong đánh tiếp. Địch tập trung hỏa lực dữ dội; nhiều đồng đội anh đã ngã xuống. “Căm thù giặc cao độ”, Phan Đình Giót lao lên đánh tiếp hai quả bộc phá nữa, phá toang đoạn rào cuối cùng để bộ đội xông lên. Nhưng khi quân ta tràn vào, một hỏa điểm của địch từ lô cốt số 3 bất ngờ khai hỏa. Hỏa lực ấy quá mạnh, chặn đứng đà tiến công; nhiều chiến sĩ xung kích đã hy sinh ngay trước mũi súng. Tình thế lúc ấy được những người chứng kiến nhớ lại là “ngàn cân treo sợi tóc”: nếu không dập tắt được hỏa điểm này, trận đánh sẽ bị chững lại, thương vong tiếp tục tăng, và mục tiêu mở màn của cả chiến dịch có thể không hoàn thành.

Phan Đình Giót khi ấy đã bị thương, mất rất nhiều máu. Nhưng anh vẫn bò lên, nhích dần về phía lô cốt. Anh dùng hết sức nâng tiểu liên bắn vào lỗ châu mai, miệng hô to: “Quyết hy sinh vì… Đảng vì… dân!”. Rồi, khi đạn đã hết mà hỏa điểm địch vẫn còn hoạt động, anh rướn người lấy đà lao cả thân mình bịt kín lỗ châu mai. Phía trong lô cốt, địch không còn cách nào bắn ra. Phía ngoài, đồng đội “ào lên như vũ bão”, tiêu diệt gọn cứ điểm Him Lam. Phan Đình Giót hy sinh lúc 22 giờ 30 phút ngày 13 tháng 3 năm 1954 – khi trận đánh vừa tròn thắng lợi, khi con đường mà anh mở ra vừa được đồng đội đi qua.

Hành động lấp lỗ châu mai của Phan Đình Giót không phải là một sự liều lĩnh bộc phát. Đó là một sự lựa chọn. Trong khoảnh khắc ấy, anh có thể chọn sự sống – như bao người lính khác vẫn làm khi bị thương, anh có thể lùi về tuyến sau để được cứu chữa. Nhưng anh đã không chọn như vậy. Anh chọn đồng đội, chọn nhiệm vụ, chọn điều mà anh tin là cần thiết cho trận đánh. Với một người nông dân từng đi ở cho địa chủ từ năm 6 tuổi, “Đảng” và “dân” là những khái niệm đã được kiểm chứng bằng chính cuộc đời anh. Cách mạng đã cho anh một con người mới, một cuộc đời mới; và anh đã trả lại cho cách mạng tất cả những gì anh có – kể cả mạng sống của mình.

Thời hoa lửa và ngọn lửa không tắt

Phan Đình Giót không phải là người duy nhất hy sinh như vậy trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Cùng với anh, trong chiến dịch lịch sử này, có những cái tên khác đã trở thành bất tử: Tô Vĩnh Diện lấy thân chèn pháo, Bế Văn Đàn lấy thân làm giá súng, Trần Can… – những người trẻ tuổi, mỗi người một hoàn cảnh, nhưng tất cả đều có chung một điểm: họ đặt nhiệm vụ và đồng đội lên trên sự sống của bản thân. “Thời hoa lửa” mà chúng ta nhắc đến là thời kỳ ấy: thời kỳ mà ranh giới giữa sự sống và cái chết mong manh đến mức mỗi ngày trôi qua là một món quà, nhưng lý tưởng sống lại rực rỡ đến mức người ta sẵn sàng đánh đổi tất cả. Đó không phải là sự cuồng tín. Đó là sự lựa chọn của những con người đã hiểu rõ giá trị của độc lập, tự do, và hiểu rằng nếu không có những lựa chọn như vậy, sẽ không có ngày mai cho bất kỳ ai.

Sự hy sinh của Phan Đình Giót đã trở thành một biểu tượng tập thể. Nó không chỉ là câu chuyện của riêng anh, mà là câu chuyện của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam trong kháng chiến. Họ đến từ những miền quê nghèo, mang trong mình những vết chai của lao động và những vết sẹo của chiến tranh, và họ đã viết nên lịch sử bằng chính máu và nước mắt của mình.

Ngày 31 tháng 8 năm 1955, Phan Đình Giót được Đảng và Nhà nước truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Anh là một trong những Anh hùng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam được phong tặng danh hiệu cao quý này. Tên của anh được đặt cho nhiều tuyến phố, trường học trên cả nước. Tại quê hương Hà Tĩnh, Nhà tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Phan Đình Giót được xây dựng trên nền ngôi nhà cũ nơi ông sinh ra và lớn lên, tại thôn Vĩnh Phú, xã Cẩm Quan, huyện Cẩm Xuyên. Tại Điện Biên, đồi Him Lam – nơi anh hy sinh – ngày nay còn được gọi là đồi Phan Đình Giót. Chiếc bi đông và khẩu súng kỷ vật của anh được gìn giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.

Câu chuyện về Phan Đình Giót không khép lại ở chiến trường Him Lam. Nó tiếp tục được kể, được viết lại, và được suy ngẫm trong mỗi thế hệ. Bởi điều đáng suy ngẫm nhất không chỉ là hành động lấp lỗ châu mai – một hành động mà người đời sau rất khó hình dung đầy đủ – mà là sự lựa chọn đằng sau hành động ấy. Trong cuộc sống hôm nay, chúng ta không phải đối diện với những lỗ châu mai và những trận đánh. Nhưng chúng ta vẫn đối diện với những lựa chọn: chọn sống vì mình hay sống vì người khác; chọn nhận khó khăn về mình hay đẩy khó khăn cho người khác; chọn giữ lấy lợi ích cá nhân hay biết nhường đi một chút để tập thể tốt hơn. Phan Đình Giót đã trả lời những câu hỏi ấy bằng cả cuộc đời mình, và câu trả lời của anh vẫn còn nguyên giá trị. Anh là một người bình thường – không phải vị tướng, không phải nhà lãnh đạo, chỉ là một tiểu đội phó đến từ miền quê nghèo. Nhưng chính những con người bình thường như anh đã làm nên những điều phi thường, bởi họ đã chọn điều đúng đắn khi thời khắc đòi hỏi. Ngọn lửa mà anh thắp lên trong đêm Him Lam năm ấy vẫn cháy mãi – không phải trong những trang sử khô khan, mà trong trái tim của mỗi người Việt Nam biết ơn và tự hào về quá khứ hào hùng của dân tộc.

“Thời hoa lửa” đã qua đi, nhưng ngọn lửa của nó thì không bao giờ tắt.