Phan Đình Giót – Một thân mình, một tượng đài bất tử

Có những con người đi qua lịch sử chỉ bằng vài dòng trong sách. Nhưng cũng có những con người, dù cuộc đời chỉ dừng lại ở tuổi ba mươi hai, vẫn để lại một dấu ấn không thể phai mờ trong ký ức của dân tộc. Phan Đình Giót là một người như thế. Giữa trận chiến Him Lam ngày 13 tháng 3 năm 1954, người chiến sĩ quê Hà Tĩnh đã lấy thân mình bịt lỗ châu mai, mở đường cho đồng đội tiến lên. Sự hy sinh ấy đã trở thành một trong những biểu tượng bất tử của tinh thần chiến đấu trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Chiều 13 tháng 3 năm 1954, những ngọn đồi ở Him Lam rung chuyển trong tiếng pháo. Chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức bước vào trận đánh đầu tiên. Trong đội hình của Trung đoàn 141, Đại đoàn 312 có một người lính quê Hà Tĩnh đang cùng đồng đội tiến về phía những cứ điểm kiên cố của quân Pháp. Anh là Phan Đình Giót, Tiểu đội phó thuộc Đại đội 58, Tiểu đoàn 428. Trước mặt anh là trận chiến khốc liệt. Sau lưng là những người đồng đội cùng chung chiến hào. Không ai biết rằng chỉ vài giờ nữa, người lính ấy sẽ nằm lại trên mảnh đất Him Lam và tên tuổi của anh sẽ được lịch sử nhắc nhớ qua nhiều thế hệ.

Phan Đình Giót sinh năm 1922 tại thôn Vĩnh Yên, xã Tam Quan, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Tuổi thơ của anh gắn với những năm tháng nghèo khó. Từ khi còn rất trẻ, anh đã phải đi ở, làm thuê để kiếm sống. Chính cuộc sống cơ cực đã rèn luyện ở người thanh niên ấy sức chịu đựng và ý chí vượt qua gian khó. Sau Cách mạng Tháng Tám, Phan Đình Giót tham gia lực lượng tự vệ chiến đấu. Năm 1950, anh xung phong vào bộ đội. Từ một người thanh niên nghèo nơi miền quê Hà Tĩnh, anh trở thành người chiến sĩ trực tiếp tham gia cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Những năm tháng trong quân ngũ đưa Phan Đình Giót đi qua nhiều chiến dịch. Anh từng tham gia các chiến dịch Trung Du, Hòa Bình, Tây Bắc trước khi cùng đơn vị tiến về Điện Biên Phủ. Trong mắt đồng đội, anh là người chiến sĩ gương mẫu, luôn có tinh thần trách nhiệm và sẵn sàng nhận phần khó khăn về mình. Có những kỷ niệm rất giản dị về anh được đồng đội lưu giữ, như việc anh từng đan một chiếc mũ nứa tặng người đồng đội Nguyễn Đức Lưu. Những chi tiết nhỏ bé ấy khiến hình ảnh Phan Đình Giót hiện lên không chỉ như một người anh hùng trong những trang sử, mà còn là một người lính bằng xương bằng thịt, sống giữa đồng đội, chia sẻ với họ những ngày tháng gian khổ của chiến tranh.

Để tới Điện Biên Phủ, những người lính Đại đoàn 312 đã phải vượt qua một chặng đường hành quân dài hàng trăm cây số. Gần 500km đường rừng với những con dốc, đèo cao, những ngày mang vác nặng và những đêm ngủ giữa núi rừng Tây Bắc. Đôi chân của nhiều người lính bị nứt nẻ, rớm máu. Nhưng không ai dừng lại. Phía trước họ là Điện Biên Phủ – nơi được xác định sẽ là trận quyết chiến chiến lược của cuộc kháng chiến. Trong đoàn quân ấy có Phan Đình Giót. Người thanh niên từng đi ở, làm thuê từ thuở nhỏ giờ mang trên vai quân phục người lính và tiến về phía trận đánh mà anh không biết mình có thể còn trở về hay không.

Chiều 13 tháng 3 năm 1954, trận đánh Him Lam bắt đầu. Khoảng 17 giờ, pháo binh ta đồng loạt trút lửa xuống cứ điểm. Những tiếng nổ nối tiếp nhau làm rung chuyển cả núi rừng. Sau hỏa lực pháo binh, bộ binh tiến lên. Những người lính phải vượt qua nhiều lớp hàng rào, bãi vật cản và hỏa lực phòng ngự dày đặc của đối phương. Càng tiến gần các vị trí địch, cuộc chiến càng trở nên khốc liệt. Từ những lô cốt, hỏa lực của quân Pháp liên tục bắn xuống, gây nhiều khó khăn cho đội hình xung kích.

Trong trận đánh ấy, Phan Đình Giót bị thương. Nhưng anh vẫn tiếp tục chiến đấu. Trước một hỏa điểm đang khống chế đội hình tiến công, anh tìm cách áp sát, dùng tiểu liên kiềm chế hỏa lực đối phương, tạo điều kiện cho đồng đội tiến lên. Đạn hết, anh tiếp tục thay băng. Những phát súng vẫn hướng về phía hỏa điểm. Nhưng hỏa lực từ lô cốt vẫn chưa bị dập tắt hoàn toàn. Đội hình xung kích vẫn đứng trước một trở ngại lớn.

Và rồi khoảnh khắc lịch sử ấy xảy ra.

Trong tình thế cấp bách, Phan Đình Giót đã dùng thân mình bịt lỗ châu mai của hỏa điểm địch. Hỏa lực bị dập tắt, tạo điều kiện để đồng đội chớp thời cơ xông lên tiêu diệt cứ điểm Him Lam. Phan Đình Giót bị thương rất nặng và hy sinh lúc 22 giờ 30 phút ngày 13 tháng 3 năm 1954, ngay trong ngày đầu tiên của Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Đêm ấy, Him Lam được đánh chiếm. Trận mở màn của Chiến dịch Điện Biên Phủ giành thắng lợi. Nhưng trong chiến thắng ấy có những người lính đã nằm lại mãi mãi. Phan Đình Giót là một trong những người đã không thể trở về cùng đồng đội. Anh hy sinh khi mới 32 tuổi – cái tuổi mà một con người còn có biết bao dự định cho cuộc đời phía trước.

Sau chiến dịch, sự hy sinh của Phan Đình Giót được Nhà nước ghi nhận. Ngày 31 tháng 3 năm 1955, anh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khi hy sinh, anh là Tiểu đội phó bộ binh Đại đội 58, Tiểu đoàn 428, Trung đoàn 141, Đại đoàn 312 và được tặng Huân chương Quân công hạng Nhì.

Nhưng nếu chỉ nhìn Phan Đình Giót qua những danh hiệu, có lẽ vẫn chưa đủ để hiểu hết câu chuyện về anh. Đằng sau người anh hùng ấy là một người con của Hà Tĩnh đã từng trải qua tuổi thơ nghèo khó, từng phải đi ở, làm thuê, từng cùng đồng đội vượt qua hàng trăm cây số đường rừng, từng chiến đấu trong những trận đánh khốc liệt và cuối cùng nằm lại ở Him Lam. Anh không sinh ra đã là một người anh hùng. Chính những lựa chọn trong những thời khắc quyết định của cuộc đời đã làm nên tên tuổi của anh.

Hơn bảy thập niên đã trôi qua kể từ đêm Him Lam chìm trong khói lửa. Chiến trường năm xưa đã trở thành địa danh lịch sử. Những người lính năm ấy phần lớn đã trở về với đất mẹ. Những tiếng súng từng vang lên giữa núi rừng Điện Biên giờ chỉ còn trong ký ức và những trang tư liệu. Nhưng câu chuyện về Phan Đình Giót vẫn được kể lại.

Bởi lịch sử không chỉ được làm nên bởi những chiến thắng lớn, những chiến dịch hay những con số. Lịch sử còn được làm nên bởi những con người cụ thể – những con người có tên, có quê hương, có tuổi trẻ và có những người thân chờ đợi họ trở về. Phan Đình Giót cũng là một con người như thế. Anh từng có một cuộc đời rất bình dị trước khi bước vào chiến tranh. Nhưng khi Tổ quốc đặt anh trước một lựa chọn sinh tử, anh đã lựa chọn chiến đấu đến cùng.

Có lẽ vì thế, mỗi khi nhắc đến Phan Đình Giót, người ta không chỉ nhớ đến một hành động phi thường trong trận Him Lam. Người ta nhớ đến một người lính Hà Tĩnh đã gửi lại tuổi thanh xuân của mình trên mảnh đất Điện Biên. Nhớ đến một con người đã sống giữa những năm tháng khắc nghiệt nhất của lịch sử và để lại phía sau một câu chuyện về lòng dũng cảm, tinh thần trách nhiệm và sự hy sinh.

Năm tháng có thể phủ lên chiến trường xưa những màu xanh mới. Những con đường mới có thể đi qua nơi từng là chiến địa. Những thế hệ mới có thể lớn lên mà chưa từng nghe tiếng bom đạn. Nhưng ở Điện Biên, những cái tên như Phan Đình Giót vẫn còn đó – như một phần ký ức không thể tách rời của dân tộc.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, một người lính đã ngã xuống ở Him Lam.

Nhưng từ sự hy sinh ấy, tên tuổi của anh đã ở lại.

Phan Đình Giót – người chiến sĩ lấy thân mình bịt lỗ châu mai – đã trở thành một phần của ký ức Điện Biên, một phần của “Thời hoa lửa”, và hơn hết, một phần của lịch sử dân tộc Việt Nam.