Phan Đình Giót – Người chiến sĩ lấy thân mình bịt lỗ châu mai trong trận mở màn Điện Biên Phủ

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống thực dân Pháp – Chiến dịch Điện Biên Phủ, trận Him Lam ngày 13-3-1954.
1. Từ một người đi ở đến người lính của Đại đoàn 312

Phan Đình Giót sinh năm 1922, quê tại thôn Vĩnh Yên, nay thuộc xã Cẩm Quan, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Gia đình ông rất nghèo. Từ năm 13 tuổi, ông đã phải đi ở, làm thuê để kiếm sống. Những năm tháng tuổi thơ của ông gắn với cảnh nghèo đói và sự cơ cực của người nông dân trước Cách mạng.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Phan Đình Giót tham gia lực lượng tự vệ chiến đấu. Năm 1950, ông xung phong nhập ngũ. Từ một người nông dân nghèo, ông bắt đầu cuộc đời của một người lính.

Trong quân đội, ông được đồng đội yêu mến bởi sự cần cù, gương mẫu và tinh thần giúp đỡ anh em. Những nguồn tư liệu của Báo Quân đội nhân dân ghi rằng ông thường nhận phần khó về mình, nhường thuận lợi cho đồng đội; vì thế, anh em trong đơn vị gọi ông là “anh cả”.

Đó là một chi tiết rất đáng nhớ.

Bởi trước khi trở thành người anh hùng của trận Him Lam, Phan Đình Giót đã là một người lính bình thường biết thương đồng đội.

Và có lẽ chính từ những điều bình dị ấy mà lòng can đảm được hình thành.

Chú thích ảnh: Chân dung Phan Đình Giót và ảnh ông chụp cùng đồng đội trước Chiến dịch Điện Biên Phủ. Ảnh tư liệu được Báo Quân đội nhân dân và Báo Nhân Dân sử dụng; riêng ảnh chụp cùng đồng đội được Báo Nhân Dân ghi rõ là tư liệu TTXVN.

2. Những trận đánh trước Điện Biên Phủ

Phan Đình Giót không bước thẳng từ quê nhà đến Điện Biên Phủ.

Ông đã trải qua nhiều chiến dịch và trận đánh trước đó, trong đó có Trung Du, Hòa Bình, Tây Bắc. Những trận chiến ấy giúp người lính xuất thân từ một gia đình nghèo từng bước trưởng thành trong chiến đấu.

Ngay trong những tháng đầu quân ngũ, ông đã thể hiện sự gan dạ.

Trong trận đánh đồn Tràng Bạch trên Đường 18, ông bị thương nhưng vẫn xin ở lại tiếp tục chiến đấu. Cuối năm 1950, trong trận đánh vị trí Chùa Tiếng, ông bò lên đặt bộc phá vào lô cốt rồi ném lựu đạn vào bên trong, góp phần tạo điều kiện cho đơn vị giành thắng lợi.

Những câu chuyện ấy cho thấy hành động ở Him Lam không phải một khoảnh khắc hoàn toàn tách biệt.

Nó là kết quả của một quá trình rèn luyện trong chiến đấu.

Một người lính đã nhiều lần đối mặt với thương tích nhưng vẫn trở lại trận địa.

Một người đã quen với việc đặt nhiệm vụ của đơn vị lên trước sự an toàn của bản thân.

Và rồi, năm 1954, ông cùng Đại đoàn 312 hành quân về Điện Biên Phủ.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về bộ đội Việt Nam hành quân trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đây là ảnh bối cảnh chiến dịch, không khẳng định Phan Đình Giót xuất hiện trong ảnh nếu nguồn không xác nhận. Nguồn ảnh lịch sử được các cơ quan báo chí và kho tư liệu sử dụng.

3. Hành quân gần 500 cây số đến Điện Biên Phủ

Đường đến Điện Biên Phủ không phải một cuộc hành quân bình thường.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, đơn vị của Phan Đình Giót phải hành quân gần 500km, vượt qua nhiều đèo dốc và mang vác nặng. Chân ông bị nứt nẻ, đau buốt, rớm máu nhưng ông vẫn cố gắng tiếp tục đi.

Phía trước là Điện Biên Phủ.

Đó là nơi quân Pháp đã xây dựng một tập đoàn cứ điểm lớn, với hệ thống cứ điểm, hỏa lực và công sự được tổ chức để biến thung lũng này thành một pháo đài.

Đại đoàn 312 được giao nhiệm vụ đánh cứ điểm Him Lam, một vị trí quan trọng ở phía bắc tập đoàn cứ điểm.

Phan Đình Giót khi ấy là Tiểu đội phó bộ binh, Đại đội 58, Tiểu đoàn 428, Trung đoàn 141, Đại đoàn 312.

Ngày 13-3-1954 đang đến gần.

Không ai biết trận đánh mở màn sẽ khốc liệt đến mức nào.

Nhưng những người lính hiểu rằng trận đầu tiên có ý nghĩa rất lớn.

Nếu Him Lam bị đánh chiếm, cánh cửa của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ sẽ bắt đầu bị phá vỡ.

Chú thích ảnh: Tư liệu về cứ điểm Him Lam và khu vực diễn ra trận đánh ngày 13-3-1954. Ảnh hiện trường ngày nay được sử dụng để giúp hình dung địa hình; ảnh lịch sử về Him Lam được lấy từ các nguồn tư liệu về Chiến dịch Điện Biên Phủ.

4. Chiều 13-3-1954 – trận đánh bắt đầu

Khoảng 17 giờ ngày 13-3-1954, quân ta bắt đầu trận tiến công Him Lam. Pháo binh đồng loạt bắn vào cứ điểm, sau đó bộ binh tiến lên mở cửa đột phá qua hệ thống dây thép gai và công sự của quân Pháp.

Đại đội 58 của Phan Đình Giót đảm nhiệm hướng tiến công.

Các chiến sĩ lần lượt phá hàng rào.

Phan Đình Giót cũng tham gia mở cửa.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, ông đã đánh đến quả bộc phá thứ chín thì bị thương ở đùi. Nhưng ông vẫn tiếp tục xung phong đánh quả tiếp theo. Hỏa lực đối phương từ các lô cốt liên tục trút xuống trận địa khiến nhiều chiến sĩ bị thương.

Phan Đình Giót tiếp tục chiến đấu.

Ông dùng lựu đạn đánh vào hỏa điểm.

Rồi sử dụng tiểu liên bắn vào lô cốt.

Ông bị thương thêm.

Máu chảy nhiều.

Nhưng trận đánh vẫn chưa kết thúc.

Phía trước vẫn còn một hỏa điểm đang khống chế đường tiến của bộ đội.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về trận đánh Him Lam và cuộc tiến công của quân đội Việt Nam trong ngày 13-3-1954. Không có ảnh chụp trực tiếp khoảnh khắc Phan Đình Giót lấp lỗ châu mai; các hình ảnh tái hiện bằng tranh hoặc minh họa không được sử dụng để thay thế ảnh thật.

5. Hỏa điểm không chịu im tiếng

Đây là thời khắc quyết định.

Theo tư liệu được Báo Quân đội nhân dân dẫn lại, khi cán bộ trung đội bị thương vong, Phan Đình Giót tiếp tục đảm nhiệm vai trò chỉ huy. Các chiến sĩ nhiều lần tìm cách diệt hỏa điểm nhưng không thành công. Lực lượng xung kích bị ùn lại vì hỏa lực từ lô cốt vẫn bắn xuống.

Phan Đình Giót nhìn về phía hỏa điểm.

Ông bò từng chút một về phía lô cốt.

Trên người ông đã có nhiều vết thương.

Ông dùng tiểu liên bắn vào lỗ châu mai.

Hết đạn, ông thay băng khác.

Nhưng hỏa điểm vẫn tiếp tục hoạt động.

Theo các tư liệu chính thống, khi nhận thấy nếu hỏa điểm này còn bắn thì đồng đội sẽ tiếp tục thương vong và không thể tiến lên, Phan Đình Giót đã dùng thân mình bịt lỗ châu mai. Hành động ấy làm hỏa điểm bị dập tắt, tạo điều kiện để lực lượng xung kích tiến lên.

Báo Nhân Dân từng đăng bài viết của Hồ Chí Minh về Phan Đình Giót vào tháng 10-1954, ghi lại rằng ông bị thương nặng nhưng vẫn cố sức trườn lên và dùng thân mình bịt lỗ châu mai để bộ đội tiến lên tiêu diệt địch ở Him Lam.

Đó là một khoảnh khắc chỉ kéo dài rất ngắn.

Nhưng một khoảnh khắc ấy đã mở ra con đường cho những người phía sau.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về Phan Đình Giót và các tác phẩm, tượng đài tái hiện hành động lấp lỗ châu mai. Không có ảnh chụp trực tiếp khoảnh khắc hy sinh, vì vậy những hình ảnh tái hiện được ghi rõ là tranh/tượng hoặc tư liệu tưởng niệm, không trình bày như ảnh chụp sự kiện.

6. 22 giờ 30 phút – người chiến sĩ ngã xuống

Sau khi hỏa điểm bị dập tắt, lực lượng xung kích chớp thời cơ tiến lên.

Trận đánh Him Lam tiếp tục diễn ra và đến cuối đêm, cứ điểm bị tiêu diệt. Theo tổng kết của Báo Quân đội nhân dân, quân ta tiêu diệt khoảng 300 quân Pháp, bắt 200 tù binh và thu toàn bộ vũ khí, trang bị tại cứ điểm Him Lam.

Phan Đình Giót không còn sống để nhìn thấy trọn vẹn chiến thắng.

Ông hy sinh vào khoảng 22 giờ 30 phút ngày 13-3-1954. Khi ấy, trận đánh mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ vẫn đang diễn ra.

Một người lính đã đi từ một làng quê nghèo ở Hà Tĩnh đến một chiến trường cách quê hương hàng trăm cây số.

Ông đã chiến đấu.

Đã bị thương.

Đã tiếp tục tiến lên.

Và cuối cùng nằm lại trên đất Điện Biên.

Chiến thắng Him Lam là chiến thắng của cả một tập thể, của pháo binh, công binh, bộ binh và hàng nghìn người phục vụ chiến đấu. Nhưng trong ký ức của nhiều thế hệ, hình ảnh Phan Đình Giót đã trở thành một trong những biểu tượng đặc biệt của trận đánh mở màn ấy.

Chú thích ảnh: Tư liệu về cứ điểm Him Lam sau trận đánh ngày 13-3-1954 và những hình ảnh ghi nhớ chiến thắng. Nguồn ảnh lịch sử: TTXVN và các kho tư liệu được báo chí Việt Nam công bố.

7. Người anh hùng được nhớ tên sau chiến thắng

Sau khi hy sinh, Phan Đình Giót được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1955. Theo Báo Quân đội nhân dân, ông còn được tặng Huân chương Quân công hạng Nhì.

Tên tuổi của ông không chỉ được ghi trong lịch sử Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Ở quê nhà Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh, nền ngôi nhà nơi ông sinh ra và lớn lên đã được xây dựng Nhà tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Phan Đình Giót; công trình được khánh thành năm 2025 và được xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh.

Nhưng có lẽ cách tưởng nhớ ý nghĩa nhất không phải chỉ là dựng một tượng đài.

Mà là để thế hệ sau hiểu ông đã từng là ai.

Một người con của một gia đình nghèo.

Một người từng đi ở từ năm 13 tuổi.

Một người lính từng bị thương trong những trận đánh trước.

Một người đồng đội được gọi là “anh cả”.

Và cuối cùng là người đã hy sinh tại Him Lam khi tuổi đời mới ngoài ba mươi.

Chú thích ảnh: Nhà tưởng niệm, tượng đài và các địa điểm tưởng niệm Anh hùng liệt sĩ Phan Đình Giót tại Hà Tĩnh và Điện Biên. Nguồn ảnh từ Báo Nhân Dân, Báo Hà Tĩnh và các cơ quan địa phương.

Lời kết – Một thân người, một khoảnh khắc, một trang sử

Có những người đi vào lịch sử bằng cả một cuộc đời dài.

Nhưng cũng có những người được nhớ mãi bởi một khoảnh khắc.

Phan Đình Giót là một người như vậy.

Nhưng nếu chỉ nhớ ông bằng hình ảnh “lấp lỗ châu mai”, chúng ta sẽ vô tình biến một con người bằng xương bằng thịt thành một biểu tượng xa xôi.

Phan Đình Giót từng là một cậu bé nghèo phải đi ở từ năm 13 tuổi.

Ông từng là một người lính mới vào quân ngũ.

Ông từng bị thương và từng được đồng đội yêu quý vì tính cách chân thành, chịu khó, luôn giúp đỡ anh em.

Ông đã đi qua Trung Du, Hòa Bình, Tây Bắc trước khi đến Điện Biên Phủ.

Và ngày 13-3-1954, khi trận Him Lam diễn ra, ông đã chiến đấu cho đến khi không thể chiến đấu tiếp bằng cách thông thường.

Hành động cuối cùng của ông đã giúp hỏa điểm địch ngừng bắn để đồng đội tiến lên.

Ông đã hy sinh. Nhưng những người phía sau ông đã tiến lên.

Đó là điều khiến câu chuyện này đau đớn nhưng cũng rất đẹp.

Chiến thắng Điện Biên Phủ không phải là chiến thắng của một cá nhân.

Đó là chiến thắng của hàng vạn con người.

Nhưng trong hàng vạn con người ấy có những cái tên mà chúng ta cần nhớ.

Phan Đình Giót là một trong những cái tên đó.

Hôm nay, chúng ta không còn phải sống trong những ngày bom đạn.

Không phải hành quân hàng trăm cây số với đôi chân rớm máu.

Không phải nằm dưới hỏa lực của một cứ điểm.

Không phải chứng kiến đồng đội ngã xuống bên mình.

Đó chính là điều mà những người lính của thế hệ Phan Đình Giót đã chiến đấu để giành lấy.

Vì vậy, biết ơn Phan Đình Giót không chỉ là cúi đầu trước một người đã hy sinh.

Mà còn là biết trân trọng một ngày bình yên.

Một ngày được sống, được học tập, được yêu thương và được trở về nhà.

Bởi ở đâu đó trong lịch sử, đã từng có những người không còn cơ hội trở về.

Và trên đồi Him Lam chiều 13-3-1954, một trong những người ấy đã nằm lại.

Phan Đình Giót – người chiến sĩ của Đại đoàn 312, người đã lấy thân mình chặn một hỏa điểm để mở đường cho đồng đội, và để lại cho các thế hệ sau một món nợ ân tình mang tên hòa bình.

.