Phan Đình Phùng (1847 – 1895) là một sĩ phu yêu nước, nhà thơ và là nhà lãnh đạo kiệt xuất của phong trào Cần Vương chống Pháp cuối thế kỷ XIX.

Phan Đình Phùng (1847 – 1895) là một sĩ phu yêu nước, nhà thơ và là nhà lãnh đạo kiệt xuất của phong trào Cần Vương chống Pháp cuối thế kỷ XIX. Ông được xem là biểu tượng cao đẹp nhất của tinh thần bất khuất và ý chí chống ngoại xâm của sĩ phu phong kiến Việt Nam. Năm sinh - Mất: 1847 – 28/12/1895 (thọ 48 tuổi). Hiệu: Châu Phong. Quê quán: Làng Đông Thái, xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Xuất thân: Sinh ra trong một gia đình dòng dõi khoa bảng nổi tiếng (cha, anh, em đều đỗ đạt và làm quan). Con đường khoa bảng: Đỗ Cử nhân năm 1876, đến năm 1877 đỗ Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập thứ (Đình nguyên Tiến sĩ).Chức vị trong triều đình: Làm quan dưới triều nhà Nguyễn, từng giữ chức Ngự sử triều đình Huế.

Khí tiết người làm quan (1877 – 1883). Cương trực, công minh: Với cương vị Ngự sử, ông nổi tiếng là người thẳng thắn, không ngại va chạm, sẵn sàng hặc tấu những quan lại hối lộ, lạm quyền. Phản đối phụ tá phế lập: Năm 1883, khi Tôn Thất Thuyết phế Dục Đức để lập Hiệp Hòa, Phan Đình Phùng kiên quyết phản đối việc phế lập bất hợp pháp nên bị giáng chức, sau đó bị đuổi về quê.Lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hương Khê (1885 – 1895) Đây là hoạt động lừng lẫy nhất, đưa tên tuổi của ông trở thành linh hồn của phong trào Cần Vương: Hưởng ứng chiếu Cần Vương: Tháng 7/1885, Vua Hàm Nghi xuất cung ban chiếu Cần Vương, Phan Đình Phùng đã đứng ra chiêu mộ nghĩa quân hưởng ứng, xây dựng căn cứ chống Pháp tại Nghệ An - Hà Tĩnh. Tổ chức quy mô và sáng tạo: Địa bàn rộng lớn: Khởi nghĩa kéo dài suốt 10 năm, lan rộng khắp 4 tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình.

Trọng dụng nhân tài: Ông phân công tướng lĩnh tài năng như Cao Thắng phụ trách quân sự và nghiên cứu chế tạo thành công súng súng trường theo mẫu súng Pháp (súng hỏa máy). Xây dựng căn cứ vững chắc: Lấy địa hình núi rừng hiểm trở Vụ Quang - Hương Khê làm căn cứ chính, chia địa bàn hoạt động thành 15 quân thứ. Khí tiết sắt đá trước kẻ thù: Khi thực dân Pháp đào mả tổ tiên, bắt giam người thân và nhờ bạn cũ của ông là Hoàng Cao Khải viết thư dụ hàng, Phan Đình Phùng đã khước từ và để lại câu nói nổi tiếng: "Nếu ai đốn cây củi nhà tôi, tôi xin vui lòng; còn nếu ai đụng đến một sợi tóc của nhân dân, tôi kiên quyết đánh đến cùng."

 Cuối năm 1895, trong một trận giao phong ác liệt, ông bị thương nặng và hy sinh tại căn cứ Vụ Quang vào ngày 28/12/1895. Sau cái chết của ông, cuộc khởi nghĩa Hương Khê cũng dần tan rã. Đỉnh cao của Phong trào Cần Vương: Khởi nghĩa Hương Khê do Phan Đình Phùng lãnh đạo là cuộc khởi nghĩa có quy mô lớn nhất, kéo dài nhất, tổ chức chặt chẽ nhất và gây cho quân Pháp nhiều thiệt hại nhất trong phong trào Cần Vương. Sáng tác văn học: Ông để lại nhi