Phan Đình Phùng – Khi một ngọn lửa kháng chiến cháy suốt mười năm
Trịnh Phương Mai
Phan Đình Phùng là một trong những lãnh tụ tiêu biểu của phong trào Cần Vương chống thực dân Pháp cuối thế kỷ XIX. Ông được biết đến không chỉ bởi vai trò lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Hương Khê mà còn bởi tinh thần kiên định trong suốt nhiều năm chiến đấu.
Phan Đình Phùng sinh năm 1847 tại làng Đông Thái, huyện La Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Ông xuất thân trong một gia đình có truyền thống học hành và từng đỗ Đình nguyên năm 1877. Sau khi làm quan dưới triều Nguyễn, ông phản đối một số vấn đề trong triều đình và từng bị cách chức.
Năm 1885, sau khi phong trào Cần Vương được phát động, Phan Đình Phùng trở về quê và tham gia tổ chức lực lượng chống Pháp. Ông cùng Cao Thắng xây dựng căn cứ và phát triển cuộc khởi nghĩa Hương Khê thành một trong những cuộc khởi nghĩa lớn và có tổ chức chặt chẽ nhất của phong trào Cần Vương.
Nghĩa quân Hương Khê hoạt động chủ yếu ở khu vực Hà Tĩnh, Nghệ An, Quảng Bình và một phần Thanh Hóa. Lực lượng được tổ chức tương đối quy củ, xây dựng căn cứ, chế tạo và sử dụng nhiều loại vũ khí, đồng thời dựa vào sự ủng hộ của nhân dân địa phương.
Cuộc khởi nghĩa kéo dài từ năm 1885 đến năm 1896. Trong suốt thời gian ấy, quân Pháp nhiều lần tìm cách đàn áp nhưng nghĩa quân vẫn duy trì hoạt động. Sau khi Cao Thắng hy sinh, Phan Đình Phùng tiếp tục lãnh đạo cuộc khởi nghĩa trong hoàn cảnh ngày càng khó khăn.
Phan Đình Phùng qua đời năm 1895 do bệnh trong thời gian chiến đấu. Sau khi ông mất, cuộc khởi nghĩa Hương Khê tiếp tục một thời gian rồi dần suy yếu và kết thúc vào năm 1896.
Điều làm nên dấu ấn của Phan Đình Phùng không chỉ là thời gian cuộc khởi nghĩa kéo dài, mà còn là sự kiên định của một người lãnh đạo trong hoàn cảnh phong trào liên tục gặp khó khăn. Hương Khê trở thành một trong những cuộc khởi nghĩa tiêu biểu nhất của phong trào Cần Vương, còn Phan Đình Phùng được ghi nhớ như một biểu tượng của tinh thần chống ngoại xâm cuối thế kỷ XIX.



