PHAN ĐÌNH PHÙNG – NGƯỜI GIỮ NGỌN CỜ CẦN VƯƠNG GIỮA NÚI RỪNG VŨ QUANG

Có những con người mà lịch sử nhớ đến không phải bởi họ đã sống trong một thời đại yên bình, mà bởi họ đã lựa chọn đứng lên khi đất nước đang ở vào những ngày gian nan nhất.

Phan Đình Phùng là một con người như thế.

Sinh năm 1847 tại làng Đông Thái, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh, Phan Đình Phùng xuất thân trong một gia đình có truyền thống khoa bảng. Ông đỗ Đình nguyên Tiến sĩ và từng làm quan dưới triều Tự Đức. Con đường công danh của một vị quan triều Nguyễn tưởng như đã được định sẵn.

Nhưng lịch sử đã đặt ông trước một lựa chọn lớn hơn chức tước.

Đó là lựa chọn giữa sự yên ổn của bản thân và vận mệnh của đất nước.

Năm 1885, sau sự kiện kinh thành Huế và Chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi, phong trào chống Pháp lan rộng khắp cả nước. Phan Đình Phùng hưởng ứng lời kêu gọi ấy, trở về quê hương tập hợp nghĩa sĩ, dựng cờ khởi nghĩa.

Từ đây, cuộc đời ông bước sang một trang khác.

Không còn là vị quan nơi triều đình.

Ông trở thành người đứng đầu một cuộc kháng chiến kéo dài giữa núi rừng Hà Tĩnh.

MỘT NGỌN CỜ GIỮA NÚI RỪNG

Cuộc khởi nghĩa do Phan Đình Phùng lãnh đạo lấy vùng Hương Sơn, Hương Khê và Vũ Quang làm địa bàn hoạt động.

Ông hiểu rằng muốn chiến đấu lâu dài với một đối thủ mạnh hơn về quân số và vũ khí, nghĩa quân không thể chỉ dựa vào lòng dũng cảm.

Phải có căn cứ.

Phải có tổ chức.

Phải có lương thực, vũ khí và một lực lượng đủ sức chiến đấu lâu dài.

Vì vậy, vùng núi Vũ Quang – Ngàn Trươi được lựa chọn làm một trong những trung tâm căn cứ quan trọng của nghĩa quân. Địa hình núi cao, rừng rậm, sông suối và những vùng hiểm trở tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng căn cứ, huấn luyện quân sĩ và tổ chức đánh địch.

Phan Đình Phùng không chiến đấu một mình.

Bên cạnh ông là những người đồng chí, những thủ lĩnh nghĩa quân và đông đảo nhân dân.

Trong số đó có Cao Thắng – một thủ lĩnh trẻ có tài tổ chức và chỉ huy.

Nếu Phan Đình Phùng là người giữ ngọn cờ và định hướng cuộc kháng chiến, thì Cao Thắng là một trong những người góp phần xây dựng sức mạnh quân sự cho nghĩa quân.

Cao Thắng tổ chức lực lượng, huấn luyện binh sĩ và đặc biệt tìm cách chế tạo súng theo mẫu súng trường của Pháp. Nghĩa quân đã chế tạo được hàng trăm khẩu súng, tạo thêm nguồn hỏa lực cho cuộc khởi nghĩa.

Giữa núi rừng Vũ Quang, những lò rèn ngày đêm đỏ lửa.

Tiếng búa vang lên giữa rừng sâu.

Những người thợ vốn quen với việc rèn nông cụ nay bắt tay vào chế tạo vũ khí.

Tất cả cùng hướng về một mục tiêu:

có thêm sức mạnh để giữ đất, giữ làng và giữ ngọn cờ kháng chiến.

MƯỜI NĂM KHÔNG KHUẤT PHỤC

Cuộc khởi nghĩa Hương Khê kéo dài từ năm 1885 đến năm 1896, trong đó Phan Đình Phùng giữ vai trò lãnh đạo cho đến khi ông hy sinh năm 1895. Đây được xem là một trong những cuộc khởi nghĩa lớn và tiêu biểu nhất của phong trào Cần Vương.

Gần mười năm.

Đó là khoảng thời gian đủ dài để một con người mỏi mệt.

Nhưng Phan Đình Phùng vẫn tiếp tục.

Nghĩa quân khi mạnh, khi yếu.

Căn cứ khi được củng cố, khi phải di chuyển.

Quân Pháp nhiều lần tổ chức các cuộc càn quét lớn nhằm tiêu diệt lực lượng khởi nghĩa.

Nhưng núi rừng Hà Tĩnh trở thành nơi che chở cho nghĩa quân.

Nhân dân tiếp tế lương thực.

Các đội nghĩa quân chia thành nhiều lực lượng nhỏ, dựa vào địa hình để đánh địch.

Có những trận đánh nghĩa quân giành thắng lợi.

Có những trận phải rút lui.

Nhưng sau mỗi lần khó khăn, họ lại tìm cách tập hợp lực lượng và tiếp tục chiến đấu.

Một trong những trận đánh nổi tiếng là trận Vũ Quang.

Nghĩa quân đã tận dụng địa hình hiểm trở và vận dụng cách đánh phù hợp để gây tổn thất cho quân Pháp.

Những chiến thắng ấy không thể làm thay đổi tương quan lực lượng.

Nhưng chúng cho thấy một điều:

một đội quân xuất phát từ nhân dân vẫn có thể tạo nên sức mạnh đáng kể khi biết dựa vào địa hình, tổ chức và lòng dân.

KHI NGỌN CỜ CHỈ CÒN MỘT NGƯỜI GIỮ

Năm 1894, Cao Thắng hy sinh trong một trận đánh khi đang chuẩn bị mở rộng hoạt động của nghĩa quân.

Sự mất mát ấy là một đòn nặng đối với Phan Đình Phùng và nghĩa quân Hương Khê.

Một người chỉ huy trẻ, tài năng ra đi.

Nhưng cuộc chiến vẫn tiếp tục.

Phan Đình Phùng vẫn ở lại với nghĩa quân.

Ông hiểu rằng khi người đứng đầu rời bỏ chiến trường, không chỉ một lực lượng mất đi người chỉ huy, mà niềm tin của những người đang chiến đấu cũng có thể lung lay.

Vì thế, ông tiếp tục giữ ngọn cờ.

Cho đến những ngày cuối cùng.

Cuối năm 1895, quân Pháp mở cuộc tấn công lớn vào căn cứ của nghĩa quân. Lực lượng kháng chiến phải liên tục di chuyển giữa Vũ Quang, Giăng Màn và Núi Quạt trước sức ép ngày càng mạnh của đối phương.

Ngày 28 tháng 12 năm 1895, trong một trận giao chiến ác liệt, Phan Đình Phùng bị thương nặng.

Người thủ lĩnh đã chiến đấu gần một thập kỷ cuối cùng cũng ngã xuống.

Ông hy sinh giữa lúc cuộc khởi nghĩa vẫn chưa kết thúc.

Nhưng ông đã giữ lời thề của mình đến tận cuối đời:

không từ bỏ con đường đã chọn khi đất nước còn đang chìm trong cảnh mất nước.

NGƯỜI RA ĐI, NGỌN LỬA Ở LẠI

Sau khi Phan Đình Phùng hy sinh, cuộc khởi nghĩa Hương Khê vẫn tiếp tục dưới sự lãnh đạo của các nghĩa quân còn lại, nhưng đến năm 1896 thì phong trào dần chấm dứt.

Cuộc khởi nghĩa thất bại.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào kết quả ấy, sẽ khó hiểu vì sao tên tuổi Phan Đình Phùng vẫn được nhắc đến qua nhiều thế hệ.

Bởi điều ông để lại không chỉ là những trận đánh.

Đó còn là một lựa chọn.

Một người từng đỗ đạt, từng làm quan, từng có thể tìm cho mình một cuộc sống bình yên đã lựa chọn trở về với nhân dân, sống giữa núi rừng, cùng nghĩa quân chịu đói rét, hiểm nguy và cuối cùng hy sinh.

Ông không nhìn thấy ngày đất nước giành lại độc lập.

Nhưng những năm tháng chiến đấu của ông đã góp phần giữ cho ngọn lửa chống ngoại xâm không bị dập tắt.

Phan Đình Phùng đã ra đi.

Nhưng Vũ Quang vẫn còn đó.

Những cánh rừng từng che chở nghĩa quân vẫn còn đó.

Và câu chuyện về một người thủ lĩnh đã dành những năm tháng cuối đời để giữ một ngọn cờ vẫn còn được kể lại.

Có thể một cuộc khởi nghĩa không thể thay đổi vận mệnh đất nước ngay lập tức.

Có thể một người anh hùng không thể nhìn thấy thành quả của chính mình.

Nhưng có những hy sinh không được đo bằng thắng hay bại.

Chúng được đo bằng lòng trung thành với quê hương và sự kiên định trước nghịch cảnh.

Phan Đình Phùng là một con người như vậy.

Từ một vị quan triều Nguyễn đến người thủ lĩnh giữa núi rừng Vũ Quang, ông đã đi một con đường đầy gian khổ nhưng nhất quán với lựa chọn của mình.

Và khi nhắc đến ông, người đời sau không chỉ nhớ đến một vị lãnh tụ của cuộc khởi nghĩa Hương Khê.

Họ còn nhớ đến một con người đã giữ ngọn cờ Cần Vương trong gần một thập kỷ, giữa những ngày đất nước chìm trong khói lửa.

Ngọn cờ ấy cuối cùng đã hạ xuống.

Nhưng ngọn lửa mà ông để lại thì không.

Phan Đình Phùng – người đã sống giữa thời mất nước, chiến đấu giữa núi rừng và nằm lại với quê hương; để tên tuổi mình trở thành một phần của những trang sử không bao giờ bị lãng quên.