Phan Đình Phùng - Thủ lĩnh Văn Thân và ngọn cờ Cần Vương bất khuất

Phan Đình Phùng quê ở huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Vốn là một vị quan thanh liêm, thẳng thắn và tài giỏi dưới triều Nguyễn, khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta, ông đã từ bỏ quan lộ, hưởng ứng chiếu Cần Vương của vua Hàm Nghi, đứng lên chiêu mộ nghĩa binh dựng cờ khởi nghĩa chống Pháp. Ông chính là thủ lĩnh tối cao của cuộc khởi nghĩa Hương Khê - cuộc khởi nghĩa lớn nhất, bền bỉ nhất và có quy mô tổ chức chặt chẽ nhất trong phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX.

Dưới sự chỉ huy tài tình của Phan Đình Phùng và các tướng lĩnh tài ba như Cao Thắng, nghĩa quân đã xây dựng căn cứ địa hiểm trở tại vùng núi ngàn Vụ Quang, tự chế tạo thành công súng trường theo mẫu của Pháp. Ông luôn rèn luyện cho nghĩa quân kỷ luật nghiêm ngặt và tinh thần tự lực cánh sinh. Dù thực dân Pháp huy động lực lượng lớn, dùng cả thủ đoạn bắt giữ người thân, đào mộ tổ tiên để khủng bố tinh thần, ông vẫn kiên quyết cự tuyệt lời dụ hàng của kẻ thù với câu nói nổi tiếng: "Thà chết ở rừng chứ quyết không cúi đầu làm nô lệ cho giặc".

Tháng 12 năm 1895, vị chủ tướng kiệt xuất Phan Đình Phùng qua đời tại căn cứ vì bệnh nặng sau những năm tháng gian khổ cùng nghĩa quân nếm mật nằm gai. Cuộc khởi nghĩa do ông lãnh đạo tuy cuối cùng bị dập tắt do chênh lệch lực lượng, nhưng tinh thần chiến đấu kiên cường, bất khuất của nghĩa quân Hương Khê đã giáng những đòn chí mạng vào thực dân Pháp, khẳng định tinh thần độc lập tự chủ của dân tộc ta trước họa ngoại xâm.