PHAN ĐÌNH PHÙNG – TỪ ĐÌNH NGUYÊN ĐẾN NGƯỜI LÃNH ĐẠO KHÁNG CHIẾN
Con đường từ một vị quan triều Nguyễn đến lãnh tụ Cần Vương thể hiện bước chuyển lớn trong cuộc đời Phan Đình Phùng.
Trước khi trở thành lãnh tụ kháng chiến, Phan Đình Phùng là một nhà nho nổi tiếng về học vấn.
Năm 1876, ông đỗ Cử nhân. Một năm sau, ông tiếp tục dự kỳ thi Đình và đỗ Tiến sĩ, trở thành Đình nguyên. Thành tích này đưa ông vào hàng những người có học vị cao trong xã hội đương thời.
Sau khi đỗ đạt, ông được bổ nhiệm làm tri huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. Về sau, ông được điều về kinh thành và giữ chức Ngự sử của Viện Đô sát. Công việc này đòi hỏi người làm quan phải có trách nhiệm giám sát và can gián triều đình.
Phan Đình Phùng nổi tiếng là người có khí tiết và thẳng thắn. Những biến động chính trị của triều Nguyễn khiến ông dần bất bình với tình hình đất nước. Năm 1883, ông trở về quê.
Hai năm sau, khi vua Hàm Nghi phát động phong trào Cần Vương, Phan Đình Phùng tham gia ngay từ đầu. Từ một vị quan triều đình, ông trở thành người tổ chức và lãnh đạo lực lượng kháng chiến.
Ông tập hợp các sĩ phu, văn thân và nhân dân ở nhiều địa phương. Căn cứ của nghĩa quân được xây dựng tại vùng núi Hà Tĩnh, đặc biệt là Hương Sơn, Hương Khê và Vũ Quang.
Cuộc khởi nghĩa kéo dài khoảng mười năm và trở thành một trong những phong trào chống Pháp tiêu biểu nhất cuối thế kỷ XIX.
Cuộc đời Phan Đình Phùng cho thấy một trí thức có thể vượt khỏi con đường công danh để dấn thân vào cuộc đấu tranh bảo vệ đất nước khi thời cuộc đặt ra yêu cầu.
