Tô Hiệu - Giữ vững khí tiết giữa những năm tháng bệnh tật

Sau tháng 10/1941, vì sức khỏe yếu, Tô Hiệu không còn giữ chức Bí thư Chi bộ Nhà tù Sơn La. Tuy nhiên, việc thôi giữ chức vụ không đồng nghĩa với việc ông rời khỏi hoạt động của tổ chức. Theo tư liệu Báo Nhân Dân, ông tiếp tục là một cố vấn đặc biệt, được các đồng chí trong Chi bộ tin cậy.

Bệnh lao phổi của Tô Hiệu đã trở nên nghiêm trọng sau nhiều năm tù đày. Điều kiện khí hậu khắc nghiệt ở Sơn La cùng chế độ sinh hoạt thiếu thốn khiến việc điều trị gần như không có điều kiện thuận lợi. Tuy vậy, ông vẫn cố gắng tham gia công việc chung trong phạm vi sức khỏe cho phép.

Một trong những công việc ông tiếp tục quan tâm là huấn luyện cán bộ. Các tài liệu về cuộc đời Tô Hiệu ghi nhận ông vẫn cố gắng viết tài liệu huấn luyện cho Chi bộ dù sức khỏe suy yếu. Điều đó cho thấy công tác chuẩn bị cán bộ được ông coi trọng ngay cả khi bản thân không còn đủ sức trực tiếp đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ.

Hoạt động của Chi bộ trong giai đoạn này cũng tiếp tục được mở rộng. Tù nhân tổ chức học tập, sinh hoạt văn hóa, đấu tranh đòi quyền lợi và tìm cách duy trì liên hệ với bên ngoài. Nhà tù Sơn La dần trở thành một trung tâm tập hợp và rèn luyện những người cộng sản bị địch giam giữ.

Một nội dung đáng chú ý là công tác binh vận và dân vận. Các chiến sĩ tìm cách tuyên truyền, giác ngộ một bộ phận binh lính và nhân dân địa phương. Đây là công việc đòi hỏi sự kiên trì bởi nhà tù luôn nằm dưới sự kiểm soát của chính quyền thực dân. Những hoạt động này góp phần đưa ảnh hưởng của phong trào cách mạng vượt ra ngoài phạm vi những bức tường nhà tù.

Trong hoàn cảnh ấy, sức khỏe của Tô Hiệu ngày càng giảm sút nhưng vai trò tinh thần của ông đối với các đồng chí vẫn rất lớn. Ông là một trong những người có kinh nghiệm hoạt động phong phú, từng trải qua nhiều địa bàn và nhiều lần bị bắt. Những kinh nghiệm đó trở thành nguồn tham khảo quan trọng đối với lớp cán bộ trẻ đang được đào tạo trong nhà tù.

Đến năm 1943, tình hình thế giới và trong nước tiếp tục thay đổi. Chiến tranh thế giới thứ hai chuyển biến theo hướng có lợi cho phe Đồng minh. Trong nước, phong trào cách mạng chuẩn bị những điều kiện mới để tiến tới tổng khởi nghĩa. Chi bộ Nhà tù Sơn La cũng quan tâm hơn đến việc đào tạo cán bộ và duy trì mối liên hệ với phong trào bên ngoài.

Những năm tháng bệnh tật của Tô Hiệu vì vậy không chỉ là câu chuyện về sự chịu đựng cá nhân. Quan trọng hơn, đó là quá trình một cán bộ cách mạng tiếp tục đóng góp bằng những công việc phù hợp với khả năng của mình. Khi sức khỏe không còn cho phép trực tiếp lãnh đạo như trước, ông chuyển trọng tâm sang cố vấn, giáo dục và truyền kinh nghiệm.

Đó cũng là một trong những biểu hiện rõ nét của tinh thần trách nhiệm mà Tô Hiệu để lại: hoàn cảnh có thể thay đổi phương thức hoạt động, nhưng không làm mất đi ý thức đóng góp cho tổ chức và đồng chí.