Phan Hải Hồ – người thủy thủ tự cắt chân để tiếp tục bảo vệ Tàu 69

Trong lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển, Phan Hải Hồ là một trong những người lính để lại câu chuyện đặc biệt về lòng quả cảm và nghĩa tình đồng đội. Ông là báo vụ của Tàu 69, Đoàn 125 Hải quân – một con tàu thuộc lực lượng vận tải quân sự bí mật mà nhân dân quen gọi là Đoàn tàu Không số.

Ngày 15-4-1966, Tàu 69 rời bến K15 ở Đồ Sơn, Hải Phòng, mang theo 61,093 tấn vũ khí chi viện chiến trường miền Nam. Tàu do Thuyền trưởng Nguyễn Hữu Phước và Chính trị viên Tăng Văn Huyến chỉ huy, với 16 cán bộ, chiến sĩ. Sau hành trình vượt qua sự theo dõi của máy bay và tàu tuần tiễu đối phương, tàu vào được vùng rừng đước Cà Mau và hoàn thành việc chuyển hàng.

Do chân vịt bị hỏng và vùng biển bị phong tỏa gắt gao, Tàu 69 phải ém lại trong rừng đước suốt tám tháng. Đến cuối tháng 12-1966, tàu mới nhận lệnh trở ra Bắc. Đêm 31-12-1966, rạng sáng 1-1-1967, khi ra khỏi cửa Vàm Lũng, Tàu 69 bị lực lượng đối phương phát hiện và bao vây.

Cuộc chiến đấu diễn ra trong thế không cân sức. Đối phương dùng năm tàu tuần tiễu PCF và sau đó có thêm hai máy bay tham chiến. Phía Tàu 69 vừa cơ động tránh hỏa lực, vừa đánh trả bằng súng máy phòng không 12,7mm, B40 và ĐKZ. Trong làn đạn dữ dội, Thủy thủ trưởng Đoàn Văn Dĩ hy sinh; nhiều người khác bị thương.

Phan Hải Hồ bị đạn bắn nát chân phải, phần bàn chân gần như lìa khỏi cơ thể. Máu chảy nhiều nhưng ông vẫn bám vị trí chiến đấu. Thấy phần chân bị thương vướng víu, cản trở việc cơ động, ông đề nghị đồng đội cắt bỏ để mình tiếp tục chiến đấu. Khi người y tá không nỡ làm, Phan Hải Hồ bò vào khoang bếp tìm dao và tự cắt phần chân gần đứt.

Hành động ấy khiến cả tàu xúc động và thêm quyết tâm. Chính trị viên Tăng Văn Huyến kêu gọi cán bộ, chiến sĩ chiến đấu dũng cảm như Phan Hải Hồ, trả thù cho đồng đội đã hy sinh. Trong hoàn cảnh đau đớn đến tột cùng, người báo vụ vẫn đặt sự an toàn của con tàu, đồng đội và bí mật tuyến vận tải lên trên thân thể mình. Ông được đồng đội nhắc đến như một “La Văn Cầu trên biển”.

Sau khoảng ba giờ quần thảo, nhờ tinh thần chiến đấu quyết liệt, màn đêm và sự yểm trợ của lực lượng từ bờ, Tàu 69 thoát khỏi vòng vây, trở lại bến an toàn. Con tàu bị hư hỏng nặng và không thể tiếp tục hành trình ra Bắc, nhưng đối phương không chiếm được tàu, còn bí mật của tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển được giữ vững.

Sau ngày đất nước thống nhất, Phan Hải Hồ phục viên về quê với chiếc chân giả và chiếc ba lô nhỏ. Ông sống tại thôn Địch Lễ A, xã Nam Vân, thành phố Nam Định. Không đầu hàng thương tật, ông vẫn chống nạng đi cày, chăn nuôi và tham gia công tác ở địa phương, từng làm kế toán hợp tác xã nông nghiệp và bí thư chi bộ.

Có một thời gian dài, ông chưa được giải quyết chế độ thương binh vì không có giấy chứng thương, trong khi đồng đội mỗi người một nơi. Mãi đến năm 2003, các đồng đội mới tìm thấy và giúp xác nhận trường hợp của ông để cơ quan chức năng giải quyết chế độ. Câu chuyện ấy cho thấy những mất mát của người lính đôi khi còn kéo dài rất lâu sau khi tiếng súng đã im.

Điều đáng quý hơn nữa là nghĩa tình của Phan Hải Hồ với những người đã nằm lại. Khi điều kiện gia đình còn khó khăn, vợ chồng ông dành dụm được một khoản tiền với dự định sửa căn nhà cấp bốn đã xuống cấp. Nhưng ông vẫn trăn trở muốn trở lại chiến trường xưa. Được vợ động viên, ông dùng số tiền ấy đi từ Nam Định vào Cà Mau tìm nơi đồng đội hy sinh và thăm lại Tàu 69.

Tại kênh Xẻo Giá, ông nhìn thấy phần ăng-ten của con tàu cũ còn nhô lên khỏi mặt nước. Ông buộc nén hương vào đó, lặng lẽ tưởng niệm đồng đội và từ biệt con tàu đã gắn với thời tuổi trẻ. Ông còn tìm đến nơi an táng những thủy thủ đã hy sinh. Chuyến đi không chỉ là hành trình trở lại chiến trường, mà còn là lời hứa của người sống với những người đã khuất.

Ngày 10-8-2015, Phan Hải Hồ được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày 3-5-2016, ông qua đời, trở về với những đồng đội của một thời chiến đấu oanh liệt.

Câu chuyện về Phan Hải Hồ có hai phần không thể tách rời: lòng quả cảm trong chiến đấu và nghĩa tình sau chiến tranh. Ông đã tự vượt qua nỗi đau thể xác để bảo vệ con tàu, rồi dành phần đời còn lại để lao động, cống hiến ở quê hương và tìm về những người đã nằm xuống. Đó là phẩm chất sáng ngời của người lính Đoàn tàu Không số – kiên cường trước quân thù, thủy chung với đồng đội và không bao giờ khuất phục trước hoàn cảnh.