Phan Hữu Doan – người thuyền phó giữ lá cờ trên đá Len Đao

Trong ký ức về ngày 14-3-1988, người ta thường nhắc tới Gạc Ma và vòng tròn bảo vệ lá cờ Tổ quốc. Nhưng cũng trong buổi sáng bi tráng ấy, tại đá Len Đao, một nhóm chiến sĩ Hải quân Việt Nam đã vượt sóng, đưa lá cờ đỏ sao vàng lên bãi đá giữa sự uy hiếp của tàu chiến nước ngoài.

Người trực tiếp chỉ huy tổ cắm cờ ấy là Trung úy Phan Hữu Doan, Thuyền phó tàu HQ-605.

Anh sinh năm 1960, quê tại xã Chí Tiên, tỉnh Phú Thọ. Trước khi nhận nhiệm vụ trên tàu HQ-605, Phan Hữu Doan từng được đào tạo chuyên môn hải quân tại Học viện Hải quân Nikola Vaptsarov ở Bulgaria. Một bức ảnh tư liệu còn lưu giữ hình ảnh người sĩ quan trẻ đứng cùng các học viên quốc tế vào năm 1982.

Từ giảng đường của một học viện hải quân xa Tổ quốc, Phan Hữu Doan trở về phục vụ trong Quân chủng Hải quân. Đến tháng 3-1988, anh giữ chức Thuyền phó tàu HQ-605.

Khi ấy, tình hình tại quần đảo Trường Sa diễn biến đặc biệt căng thẳng. Hải quân nhân dân Việt Nam triển khai Chiến dịch CQ-88, đưa lực lượng cùng vật liệu xây dựng ra đóng giữ một số bãi đá nhằm bảo vệ chủ quyền.

Ba tàu HQ-604, HQ-605 và HQ-505 được giao nhiệm vụ hoạt động tại khu vực Gạc Ma – Len Đao – Cô Lin. Tàu HQ-605 do Đại úy Lê Lệnh Sơn làm Thuyền trưởng, Phan Hữu Doan làm Thuyền phó, nhận nhiệm vụ đến đá Len Đao.

Đây là một bãi đá chìm thuộc cụm đảo Sinh Tồn của quần đảo Trường Sa. Khi thủy triều xuống, một phần mặt đá có thể lộ lên; lúc nước dâng, sóng biển gần như phủ kín. Muốn khẳng định và giữ vững chủ quyền, các chiến sĩ phải lên bãi cắm cờ, khảo sát rồi chuẩn bị xây dựng công trình giữa điều kiện vô cùng gian khó.

Rạng sáng ngày 14-3-1988, tàu HQ-605 tiếp cận Len Đao. Trung úy Phan Hữu Doan trực tiếp chỉ huy một tổ chiến sĩ rời tàu, vượt qua mặt nước để lên bãi đá.

Trong ánh sáng mờ của buổi sớm, lá cờ Tổ quốc được dựng lên trên Len Đao. Đó không đơn thuần là một dấu hiệu nhận biết. Giữa biển khơi, lá cờ khẳng định các chiến sĩ Hải quân Việt Nam đang thực thi nhiệm vụ hòa bình trên vùng biển đảo thuộc chủ quyền của đất nước mình.

Sau nhiều giờ làm nhiệm vụ ngoài bãi đá, Phan Hữu Doan trở lại tàu và được đồng đội thay ca. Nhưng tình hình trên biển nhanh chóng trở nên nguy hiểm.

Từ vị trí của HQ-605, các chiến sĩ có thể quan sát những diễn biến căng thẳng tại Gạc Ma và Cô Lin. Các tàu chiến nước ngoài cơ động bao vây, áp sát những tàu vận tải của Việt Nam.

Sau khi tàu HQ-604 tại Gạc Ma và HQ-505 tại Cô Lin bị tiến công, hỏa lực tiếp tục hướng về tàu HQ-605 ở Len Đao.

Thuyền trưởng Lê Lệnh Sơn yêu cầu cán bộ, chiến sĩ tránh khỏi khu vực boong và cabin. Trên đài điều khiển chỉ còn Thuyền trưởng cùng Máy trưởng Uông Xuân Thọ tìm cách đưa tàu tiến lên bãi Len Đao.

Quyết định cho tàu lao lên bãi nhằm giữ một điểm tựa tại chỗ, đồng thời không để mất vị trí vừa cắm cờ. Nhưng khi HQ-605 đang tăng tốc, pháo từ tàu đối phương bắn thẳng vào cabin và buồng máy.

Những tiếng nổ dữ dội làm thân tàu rung chuyển. Lửa bùng lên, nhiều khoang bị phá hỏng và nước biển bắt đầu tràn vào. Cán bộ, chiến sĩ buộc phải rời con tàu đang chìm.

Phan Hữu Doan bị thương và bỏng nặng. Đồng đội đưa anh lên một chiếc phao cá nhân. Bên cạnh anh còn có thợ máy Trần Văn Sáu, một trong những người bị thương nặng nhất.

Giữa biển khơi, những người còn sức cố gắng dìu thương binh, bám vào xuồng và vật nổi. Mục tiêu của họ là tìm đường trở về đảo Sinh Tồn. Quãng đường trên biển không chỉ xa mà còn đầy nguy hiểm bởi nhiều người đã bị thương, sức lực cạn dần, trong khi mặt biển vẫn chưa hoàn toàn yên tiếng súng.

Phan Hữu Doan nằm trên phao, được đồng đội thay nhau nâng đỡ. Người Thuyền phó mới 28 tuổi đã không còn đủ sức để tự mình tiếp tục hành trình.

Đến khoảng 15 giờ ngày 14-3, khi xuồng vẫn chưa tới được đảo Sinh Tồn, Phan Hữu Doan hy sinh trong vòng tay đồng đội. Thi hài anh sau đó được đưa về đảo.

Ngoài Phan Hữu Doan, năm thành viên khác của tàu HQ-605 cũng hy sinh trong sự kiện ngày 14-3-1988. Tàu bị hư hỏng nặng và đến sáng 15-3 thì chìm hẳn xuống vùng biển cạnh Len Đao.

Nhưng nhiệm vụ bảo vệ bãi đá không kết thúc.

Ngay trong chiều 14-3, các tàu HQ-931, HQ-671 và HQ-614 lần lượt tới khu vực để tiếp ứng, bảo vệ Len Đao và Cô Lin. Lực lượng Hải quân Việt Nam tiếp tục bám trụ. Sau đó, việc xây dựng công trình trên Len Đao được triển khai trong điều kiện các tàu nước ngoài vẫn thường xuyên uy hiếp.

Lá cờ do Phan Hữu Doan cùng đồng đội cắm trong sáng 14-3 về sau bị sóng lớn cuốn đi, nhưng một lá cờ khác lại được dựng lên. Đến cuối năm 1988, công trình giữ đảo được xây dựng thành công. Len Đao từ đó tiếp tục là một điểm đóng quân của Hải quân Việt Nam giữa quần đảo Trường Sa.

Phan Hữu Doan không được chứng kiến ngày công trình hoàn thành. Anh cũng không thể trở lại quê nhà Chí Tiên, nơi cách biển Trường Sa hàng nghìn kilômét. Tuổi 28 của người sĩ quan Hải quân đã dừng lại giữa hành trình từ Len Đao về Sinh Tồn.

Tên anh hiện được khắc cùng tên 63 liệt sĩ hy sinh ngày 14-3-1988 tại Khu tưởng niệm chiến sĩ Gạc Ma ở Cam Lâm, Khánh Hòa. Trong danh sách ấy, Phan Hữu Doan là một trong sáu người thuộc tàu HQ-605.

Câu chuyện của anh nhắc chúng ta rằng sự kiện ngày 14-3-1988 không chỉ diễn ra tại một bãi đá. Đó là cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền đồng thời tại Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao. Mỗi con tàu, mỗi lá cờ và mỗi người lính đều là một phần của đội hình chung.

Điều còn lại sau sự hy sinh của Phan Hữu Doan không phải một lời nói nổi tiếng. Đó là hình ảnh người Thuyền phó bước xuống biển trong buổi sớm, dẫn đồng đội lên một bãi đá gần như chìm dưới sóng và dựng lá cờ Tổ quốc tại đó.

Con tàu HQ-605 đã nằm lại dưới biển. Người Thuyền phó cũng không trở về. Nhưng Len Đao vẫn được giữ vững và lá cờ Việt Nam vẫn tiếp tục tung bay.