Phan Huy Ích

Phan Huy Ích (1751–1822), hiệu Dụ Am, quê gốc ở Hà Tĩnh, sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống khoa bảng, là nhà thơ, nhà ngoại giao và danh sĩ nổi tiếng cuối thế kỷ XVIII.

Ông là con của danh sĩ Phan Huy Cận và có mối quan hệ thân thiết với nhiều trí thức nổi tiếng đương thời.

Năm 1775, Phan Huy Ích thi đỗ Tiến sĩ dưới triều Lê Trung hưng, sau đó được bổ nhiệm làm quan trong chính quyền Lê – Trịnh.

Khi tình hình chính trị đất nước biến động, ông từng trải qua nhiều thay đổi trong sự nghiệp.

Sau khi phong trào Tây Sơn giành được những thắng lợi quan trọng, Phan Huy Ích tham gia phục vụ triều Tây Sơn và được vua Quang Trung trọng dụng.

Ông có nhiều đóng góp trong lĩnh vực ngoại giao, đặc biệt là các hoạt động bang giao với nhà Thanh sau chiến thắng năm 1789.

Phan Huy Ích còn là một nhà thơ, nhà văn có tài năng, để lại nhiều tác phẩm chữ Hán và chữ Nôm có giá trị.

Ông cũng là một trong những nhân vật được giới nghiên cứu đề cập khi xác định tác giả bản diễn Nôm Chinh phụ ngâm phổ biến hiện nay.

Sau khi triều Tây Sơn sụp đổ năm 1802, Phan Huy Ích trở về quê, tiếp tục hoạt động học thuật và sáng tác.

Ông được lịch sử ghi nhận là một danh sĩ có tài năng văn chương, ngoại giao và có đóng góp quan trọng trong đời sống văn hóa Việt Nam giai đoạn cuối thế kỷ XVIII – đầu thế kỷ XIX.

Lưu ý: Phan Huy Ích đỗ đạt dưới thời Lê Trung hưng, nhưng những đóng góp ngoại giao nổi bật nhất của ông gắn liền với triều Tây Sơn.