PHAN HUY LÊ – NGƯỜI THẦY DẠY CÁCH TÔN TRỌNG SỰ THẬT LỊCH SỬ
không được kể điều mình muốn tin, mà phải kể điều có chứng cứ.
Có một điều tưởng như rất đơn giản nhưng lại khó nhất khi viết về lịch sử: không được kể điều mình muốn tin, mà phải kể điều có chứng cứ.
Giáo sư Phan Huy Lê dành gần như trọn cuộc đời cho công việc nghiên cứu lịch sử. Ông là một trong những nhà sử học có ảnh hưởng lớn của Việt Nam hiện đại, đồng thời là người thầy của nhiều thế hệ nghiên cứu.
Trong công việc, ông luôn coi lịch sử là một lĩnh vực đòi hỏi sự thận trọng. Một tài liệu không đủ để kết luận tất cả. Khi có nguồn khác nhau, người nghiên cứu phải đối chiếu. Khi xuất hiện tư liệu mới, cần sẵn sàng xem lại cách hiểu cũ.
Tinh thần ấy nghe có vẻ rất học thuật, nhưng thực tế lại gần gũi với công việc của các Chi đoàn khi viết “Câu chuyện thời hoa lửa”.
Ví dụ, một nhân chứng nhớ rằng một sự kiện xảy ra năm 1967 nhưng hồ sơ đơn vị ghi năm 1968. Nếu chỉ vì lời kể cảm động mà vội chọn một mốc để viết, bài có thể sai. Cách đúng hơn là ghi rõ lời kể của nhân chứng, đối chiếu hồ sơ và tiếp tục xác minh.
Hoặc có những câu chuyện được truyền miệng qua nhiều người. Mỗi lần kể, câu chuyện có thể được thêm một chi tiết để hấp dẫn hơn. Nếu người viết không kiểm tra nguồn, vài chục năm sau một chi tiết không có thật có thể bị hiểu thành lịch sử.
Phan Huy Lê nhắc chúng ta rằng sự tôn trọng lịch sử bắt đầu từ sự trung thực.
