Phan Kim Kỳ – Người lính A72 và những cánh chim sắt gục ngã trên bầu trời chiến trận

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, biết bao người con ưu tú của dân tộc đã gác lại giảng đường, ruộng đồng và những ước mơ tuổi trẻ để lên đường bảo vệ Tổ quốc. Họ chiến đấu bằng tất cả lòng yêu nước, ý chí kiên cường và niềm tin vào ngày đất nước thống nhất. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Kim Kỳ là một trong những người như thế.

Ông sinh ngày 20 tháng 2 năm 1947 tại làng Đồng Hiền, xã Công Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước, nhiều người thân của ông đã trực tiếp tham gia kháng chiến và xây dựng đất nước. Từ nhỏ, Phan Kim Kỳ đã sớm được hun đúc tinh thần yêu quê hương, yêu Tổ quốc và ý thức trách nhiệm đối với dân tộc.

Khi đang là sinh viên Trường Đại học Thủy lợi Hà Nội, trước tiếng gọi thiêng liêng của non sông, ông đã gác lại việc học để khoác ba lô lên đường nhập ngũ. Quyết định ấy không chỉ là sự lựa chọn của một thanh niên yêu nước mà còn là khát vọng được góp sức mình vào cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước.

Năm 1972, chiến trường miền Nam bước vào giai đoạn vô cùng ác liệt. Phan Kim Kỳ được biên chế vào đơn vị tên lửa phòng không A72 thuộc Quân chủng Phòng không – Không quân. Đây là loại tên lửa vác vai hiện đại lúc bấy giờ, có khả năng tiêu diệt các mục tiêu bay thấp như máy bay cường kích, máy bay vận tải và trực thăng vũ trang của đối phương.

Mang trên vai khẩu A72 nặng hàng chục kilôgam, người lính trẻ quê Nghệ An cùng đồng đội vượt dãy Trường Sơn hùng vĩ để tiến vào chiến trường miền Đông Nam Bộ.

Tại đây, ông tham gia nhiều chiến dịch lớn như Chiến dịch Nguyễn Huệ, các trận chiến ở Bình Long, Tây Ninh, Biên Hòa, Mỹ Tho, Long An và sau này là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Trong chiến đấu, Phan Kim Kỳ nổi tiếng là người gan dạ, bình tĩnh và có khả năng lựa chọn thời cơ rất chính xác.

Một trong những chiến công tiêu biểu nhất của ông diễn ra trong Chiến dịch Nguyễn Huệ năm 1972. Khi đơn vị đang thực hiện nhiệm vụ bảo vệ các lực lượng bao vây thị xã An Lộc, tiểu đội của ông bị tổn thất nặng nề. Trong hoàn cảnh đồng đội thương vong gần hết, Phan Kim Kỳ vẫn kiên cường bám trụ trận địa.

Chỉ với một khẩu AK và cơ số đạn tên lửa còn lại, ông bí mật bò sát hàng rào sân bay Tân Khai, kiên nhẫn chờ đợi. Khi máy bay đối phương vừa rời đường băng, ông lập tức phóng đạn tiêu diệt mục tiêu.

Hành động dũng cảm ấy đã được đơn vị biểu dương là một tấm gương anh hùng tiêu biểu trên chiến trường miền Nam năm 1972.

Suốt những năm tháng chiến đấu, Phan Kim Kỳ đã lập nên thành tích đặc biệt xuất sắc khi dùng tên lửa A72 bắn rơi 6 máy bay đối phương, gồm máy bay cường kích, máy bay vận tải và trực thăng chiến đấu. Đây là thành tích hiếm có đối với một chiến sĩ sử dụng tên lửa vác vai trên chiến trường.

Không chỉ tiêu diệt các mục tiêu trên không, ông còn trực tiếp tham gia nhiều trận đánh bộ binh, góp phần tiêu diệt hàng chục tên địch, bảo vệ an toàn cho lực lượng ta trong các chiến dịch lớn.

Mùa Xuân năm 1975, trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, Phan Kim Kỳ tiếp tục có mặt trên hướng tiến công Tây Nam Sài Gòn. Cùng đồng đội, ông tham gia đánh chặn các hoạt động không quân của đối phương, góp phần bảo vệ đội hình tiến công của quân giải phóng trong những ngày cuối cùng của cuộc kháng chiến.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo tại Thổ Chu, Kiên Giang. Trong thời gian này, ông giữ cương vị Đại đội phó rồi quyền Đại đội trưởng đơn vị A72 thuộc Lữ đoàn 101.

Hoàn thành nghĩa vụ quân sự, cuối năm 1976 ông trở lại giảng đường Đại học Thủy lợi để tiếp tục việc học còn dang dở. Tốt nghiệp năm 1979, ông trở về công tác trong ngành thủy lợi tại quê hương Nghệ An, tiếp tục cống hiến cho công cuộc xây dựng đất nước trong thời bình.

Nhưng những năm tháng chiến tranh ác liệt đã để lại những hậu quả nặng nề. Do ảnh hưởng của chất độc hóa học và những di chứng chiến tranh, sức khỏe ông suy giảm nghiêm trọng. Ngày 16 tháng 10 năm 1998, người cựu chiến binh anh hùng đã từ trần, để lại niềm tiếc thương sâu sắc cho gia đình, đồng đội và quê hương.

Ghi nhận những chiến công đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, năm 2018, Chủ tịch nước đã truy tặng ông danh hiệu Phan Kim Kỳ.

Sự ghi nhận ấy không chỉ là phần thưởng dành cho riêng ông mà còn là sự tri ân đối với những người lính phòng không đã ngày đêm chiến đấu trên bầu trời Tổ quốc, góp phần làm nên thắng lợi vẻ vang của dân tộc.

Ngày nay, những kỷ vật, tư liệu về Phan Kim Kỳ vẫn được lưu giữ tại các bảo tàng và cơ sở giáo dục như những chứng tích sống động về một thế hệ thanh niên Việt Nam đã sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do của đất nước.