Phan Lý Toại – Người lính của hai dân tộc Việt – Lào
Có những câu chuyện dù đã trôi qua cùng năm tháng nhưng vẫn sống mãi trong ký ức người đi sau. Với em, nhân vật thời hoa lửa ấy chính là ông nội – Phan Lý Toại – một người lính đã dành trọn cuộc đời cho kháng chiến và quê hương.
Ông sinh ngày mùng một tháng một năm 1930 tại nước Lào, nhưng quê gốc ở xã Đức Ninh, thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Năm 1949, mười chín tuổi, ông tham gia kháng chiến chống Pháp tại xóm Tà Bay, huyện Pakxê, tỉnh Xamphásắc, Lào. Trong một lần làm nhiệm vụ, ông bị địch bắt, giam giữ tại nhà tù ở thủ đô Viêng Chăn. Những tháng ngày trong ngục tối, ông vẫn giữ vững tinh thần người chiến sĩ cách mạng, không khuất phục trước đòn tra tấn. Đến năm 1954, sau Hiệp định Giơ-ne-vơ, ông được trao trả tù binh tại Sầm Sơn, Thanh Hóa.
Trở về, ông tiếp tục tham gia kháng chiến chống Mỹ, lập gia đình với bà Đặng Thị Giản. Hai ông bà có chín người con, sống trong cảnh đất nước còn nghèo nàn, bom đạn tàn phá. Ông được Nhà nước Lào tặng Huân chương Ít-xa-la, được Nhà nước Việt Nam tặng Huân chương Kháng chiến Hạng Nhất. Kết nạp Đảng năm 1962, nghỉ hưu năm 1980, ông được trao Kỷ niệm chương 40, 45, 50, 55 và 60 năm tuổi Đảng.
Ông mất tháng 6 năm 2024, hưởng thọ 94 tuổi. Em may mắn được sống bên ông 14 năm, được nghe ông kể về "thời hoa lửa". Ông thường nói: “Chiến tranh qua rồi, nhưng ký ức về đồng đội thì không bao giờ mất. Hòa bình hôm nay là cái giá của máu xương.” Ông không chỉ là người lính kiên cường mà còn là người ông mẫu mực, hiền hậu. Giờ đây, ông đã đi xa, nhưng hình ảnh ông kể chuyện chiến trường vẫn mãi khắc sâu trong em. Ông là biểu tượng của một thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh cho Tổ quốc.
