Phan Thanh Giản – Nỗi niềm bi kịch của vị đại thần trước dòng xoáy lịch sử

• Thời kỳ lịch sử: Thời Nguyễn (Thế kỷ XIX)

Phan Thanh Giản (1796 – 1867), tự Cảnh Báo, hiệu Liang Khê, quê tại Bến Tre. Ông là vị Tiến sĩ đầu tiên của vùng đất Nam Kỳ và là một đại thần triều Nguyễn nổi tiếng với sự thanh liêm, chính trực.

1. Vị quan thanh liêm và chuyến đi sứ sang Pháp

Phan Thanh Giản đỗ Tiến sĩ năm 1826 dưới thời Vua Minh Mạng. Ông trải qua ba đời vua Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, nổi tiếng là vị quan sống giản dị, hết lòng vì dân. Năm 1863, trước nguy cơ mất nước, ông được triều đình Huế cử làm Trưởng đoàn đi sứ sang Pháp để đàm phán chuộc lại ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ. Chuyến đi giúp ông nhận thức rõ sự vượt trội về khoa học, quân sự của phương Tây và tính cấp thiết của việc canh tân đất nước.

2. Bi kịch lịch sử và lựa chọn tuyệt tiết

Năm 1867, khi làm Kinh lược sứ ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ (Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên), trước sức mạnh quân sự vượt trội của thực dân Pháp và sự bất lực của triều đình, Phan Thanh Giản nhận thấy không thể dùng sức cự lại để tránh tàn sát nhân dân. Ông quyết định giao thành Vĩnh Long cho Pháp để cứu sống hàng vạn dân lành, rồi tuyệt thực suốt 17 ngày và uống thuốc độc tự sát để giữ trọn đạo trung với vua và nước. Cuộc đời ông là một nốt trầm bi thương đầy giằng xé trong lịch sử Việt Nam.